อ่าน แล้วประเมิน ก่อนเชื่อ
ค้นหา ที่คั่นไว้
ai

นักพัฒนาตุรกีทำแอปให้ Nokia 6300 ปี 2007 คุยกับ ChatGPT, Claude, Gemini และ Grok ได้

แอปโอเพนซอร์ส AIKON ให้มือถือ Nokia ปุ่มกดรุ่นเก่าคุยกับแชตบอตดังผ่านเซิร์ฟเวอร์ตัวกลาง แต่ต้องตั้งเซิร์ฟเวอร์เอง จ่ายค่า API และใช้สัญญาณ 2G

ภาพประกอบ: มือถือปุ่มกดรุ่นเก่าส่งก้อนข้อมูลเล็ก ๆ ไปยังเซิร์ฟเวอร์ตัวกลาง ซึ่งต่อไปยังกล่องข้อความแชตสามสีและชิป AI
ภาพประกอบโดย ReadEval
สารบัญ (11 หัวข้อ)
  1. สรุปประเด็นสำคัญ
  2. ทำไม Nokia รุ่นเก่าคุยกับ AI ตรง ๆ ไม่ได้
  3. AIKON ทำงานอย่างไร
  4. แอปทำอะไรได้บ้าง
  5. ต้องเตรียมอะไรบ้าง
  6. ขั้นตอนติดตั้งโดยย่อ
  7. ต้องจ่ายเท่าไร
  8. ใช้ในไทยได้ไหม
  9. ข้อมูลของฉันไปอยู่ที่ไหน และปลอดภัยแค่ไหน
  10. สิ่งที่แหล่งข่าวรายงานไม่ตรงกัน
  11. บทวิเคราะห์จาก ReadEval

Nokia 6300 มือถือปุ่มกดตัวบางสีเงินที่หลายคนเคยพกเมื่อเกือบ 20 ปีก่อน ตอนนี้พิมพ์ถาม ChatGPT ได้แล้ว Emir Karşıyakalı ผู้ประกอบการชาวตุรกี ทำแอปชื่อ AIKON (สะกดกลับหลังก็คือ NOKIA) ให้มือถือรุ่นนี้และ Nokia ระบบ S40/S60 ยุคก่อนสมาร์ทโฟน คุยกับ ChatGPT, Claude, Gemini และ Grok ได้ผ่านแป้นตัวเลข Engadget รายงานว่าเขาเขียนแอปนี้โดยให้ AI ช่วยเขียนโค้ด

ปัญหาคือมือถือรุ่นนี้เข้าเว็บยุคนี้แทบไม่ได้ เพราะรู้จักแค่วิธีเข้ารหัสแบบเก่าที่เว็บส่วนใหญ่เลิกรองรับไปแล้ว ทางแก้ของ AIKON คือมีเซิร์ฟเวอร์ตัวกลางคอยรับส่งให้ นึกถึงล่ามที่พูดได้ทั้งภาษาเก่าและภาษาใหม่ มือถือส่งคำถามให้ล่าม ล่ามถามแชตบอตแทน แล้วหั่นคำตอบยาว ๆ เป็นก้อนละ 8KB ให้จอเล็ก ๆ อ่านทีละส่วน ต่างจากล่ามจริงตรงที่ล่ามตัวนี้คือเซิร์ฟเวอร์ที่คุณต้องตั้งและดูแลเอง และข้อความทุกข้อความต้องผ่านมัน

ยังไม่จบแค่นั้น แอปยังถ่ายรูปแล้วถามเรื่องในรูปได้ ส่งข้อความเสียงได้ บันทึกคำตอบลงเมมโมรีการ์ด และมีโหมดอ่านสำหรับจอเล็ก ๆ โค้ดทั้งหมดเปิดให้ทุกคนนำไปใช้ฟรีบน GitHub ใต้สัญญาอนุญาต MIT

ฟังดูเหมือนได้ AI ฟรีบนมือถือเก่า แต่ไม่ใช่ คุณต้องเช่าเซิร์ฟเวอร์เอง ซึ่งหน้าโครงการบอกว่าราว 4–6 ดอลลาร์ต่อเดือน และต้องสมัครคีย์ API ของบริษัท AI ที่คิดเงินตามการใช้งานจริงทุกข้อความ แยกจากแพ็กเกจ ChatGPT Plus หรือ Claude Pro ที่หลายคนจ่ายอยู่ อีกเรื่องคือ Nokia 6300 ต่อเน็ตได้แค่สัญญาณ 2G ซึ่งหลายประเทศปิดไปแล้ว รวมถึงสหรัฐฯ

ถ้าคุณเป็นคนชอบลองของและยังเก็บ Nokia เครื่องเก่าไว้ นี่คือโปรเจกต์วันหยุดที่สนุก แต่ถ้าแค่อยากใช้ AI แบบประหยัด แอปฟรีบนสมาร์ทโฟนราคาถูกยังง่ายกว่ามาก ด้านล่างมีสิ่งที่ต้องเตรียม ขั้นตอนติดตั้ง ค่าใช้จ่าย และสถานะสัญญาณ 2G ในไทยเท่าที่ ReadEval ตรวจได้

ลงลึกสรุปประเด็น รายละเอียด วิธีเช็ก และบทวิเคราะห์

สรุปประเด็นสำคัญ

  • AIKON คือแอป Java สำหรับมือถือ Nokia ระบบ Series 40 และ Symbian S60 คู่กับเซิร์ฟเวอร์ตัวเล็กที่เขียนด้วยภาษา Go เลือกคุยกับ Claude, OpenAI (ChatGPT), Gemini หรือ Grok ได้ทีละแชต
  • เดิมชื่อ Claude S40 เปิดบน GitHub ปลายเดือนกันยายน 2026 แล้วเพิ่มแชตบอตค่ายอื่นและเปลี่ยนชื่อเป็น AIKON โค้ดเป็นโอเพนซอร์สแบบ MIT
  • ทดสอบแล้วจริงเพียง 2 รุ่น คือ Nokia 6300 และ Nokia E63 รุ่นอื่นอาจใช้ได้แต่ยังไม่มีใครยืนยัน
  • ต้องมี เซิร์ฟเวอร์ของตัวเอง และ คีย์ API ที่จ่ายเงินตามการใช้งาน ไม่ใช่แอปที่โหลดมาแล้วใช้ได้ทันที
  • โครงการนี้ ไม่เกี่ยวกับ Anthropic, OpenAI, Google, xAI หรือ Nokia เป็นงานส่วนตัวของผู้พัฒนา

ทำไม Nokia รุ่นเก่าคุยกับ AI ตรง ๆ ไม่ได้

Nokia 6300 เปิดตัวเมื่อ 28 พ.ย. 2006 และวางขายในเดือนมกราคม 2007 เป็นมือถือ Nokia ที่ขายดีที่สุดของปี 2007 ตัวเครื่องมีจอ 2 นิ้ว ความละเอียด 240x320 พิกเซล ต่อเน็ตผ่าน GSM, GPRS และ EDGE ซึ่งเป็นเครือข่าย 2G ทั้งหมด และไม่มี Wi-Fi

ปัญหาหลักอยู่ที่การเข้ารหัส ตัวเครื่องรองรับ TLS สูงสุดแค่เวอร์ชัน 1.0 ซึ่งเบราว์เซอร์รุ่นใหม่เลิกใช้ไปตั้งแต่ปี 2020 Engadget อ้างว่าเมื่อกลางปี 2025 มีเว็บไซต์ไม่ถึง 25% ที่ยังรองรับ TLS 1.0 นอกจากนี้ตามที่เว็บไซต์ Код (thecode.media) อธิบาย ตัวเครื่องยังไม่รองรับ SNI (ส่วนที่บอกเซิร์ฟเวอร์ว่าต้องการเข้าเว็บไหน เมื่อหลายเว็บใช้เซิร์ฟเวอร์ร่วมกัน) และมีรายชื่อใบรับรองหลักที่เก่ามาก มือถือจึงต่อเข้าเซิร์ฟเวอร์ของบริษัท AI โดยตรงไม่ได้

README ของโครงการเขียนไว้ตรง ๆ ว่ามือถือปี 2007 "พูด HTTPS สมัยใหม่ไม่ได้"

AIKON ทำงานอย่างไร

  1. มือถือ ส่งข้อความไปที่เซิร์ฟเวอร์ของคุณด้วย TLS 1.0 ที่เครื่องรู้จัก โดยใช้ใบรับรองจากผู้ออกใบรับรองส่วนตัว (private CA) ที่คุณสร้างเองและติดตั้งลงมือถือ
  2. เซิร์ฟเวอร์ Go ซึ่งเก็บคีย์ API ไว้ ส่งคำถามต่อไปยัง Claude, OpenAI, Gemini หรือ Grok ด้วย HTTPS สมัยใหม่
  3. คำตอบ ถูกส่งกลับมาเป็นก้อนละ 8KB ที่มือถืออ่านได้ (ตามที่ Engadget รายงาน) ถ้าคำตอบยาว กดปุ่ม 0 "Show the rest" เพื่อดึงส่วนที่เหลือได้โดยไม่ต้องถามโมเดลซ้ำ

มือถือไม่ได้ถือคีย์ API เอง แต่ได้ "โทเคนประจำเครื่อง" ที่เพิกถอนได้ หลังจับคู่กับเซิร์ฟเวอร์ด้วยรหัส 6 หลัก

แอปทำอะไรได้บ้าง

ตาม README ของโครงการ ฝั่งมือถือมีฟีเจอร์เหล่านี้

  • เลือกโมเดลแยกตามแชต สลับได้ที่ Options > Model
  • ค้นเว็บเพื่อถามข่าว สภาพอากาศ หรืออัตราแลกเปลี่ยน พร้อมแหล่งที่มาใต้คำตอบ
  • โหมดอ่าน (ปุ่ม 7) สำหรับเลื่อนอ่านคำตอบยาวทีละหน้า
  • คำสั่งกับข้อความ: ย่อ อธิบายให้ง่ายขึ้น แปล ถามต่อ หรือเปิดในตัวแก้ไข
  • ประวัติแชต ปักหมุด ลบ และค้นหา บันทึกคำตอบเป็นไฟล์ .txt
  • เพิ่มนัดหมายในปฏิทินและรายการสิ่งที่ต้องทำ (บันทึกหลังคุณกดยืนยันเท่านั้น)
  • ข้อความเสียงยาวสูงสุด 30 วินาที ซึ่งเซิร์ฟเวอร์แปลงเป็นข้อความด้วยโมเดลของ OpenAI
  • ถ่ายรูปหรือเลือกรูปจากเครื่องแล้วถามเรื่องในรูป
  • ตัวช่วยตั้งค่าครั้งแรก ธีมสว่าง มืด และอัตโนมัติ

ภาพหน้าจอใน README มาจากโปรแกรมจำลอง (emulator) และผู้พัฒนาระบุว่าคำตอบที่ขึ้นป้าย "[Test mode]" เป็นคำตอบปลอมสำหรับทดสอบ

ต้องเตรียมอะไรบ้าง

สิ่งที่ต้องมีรายละเอียดตามหน้าโครงการ
มือถือNokia 6300 (RM-217 เฟิร์มแวร์ V06.60) หรือ Nokia E63 ที่ทดสอบแล้ว รุ่น Series 40 อื่นที่รองรับ CLDC 1.1 / MIDP 2.0 และมีจอ 240x320 "อาจใช้ได้แต่ยังไม่ได้ทดสอบ"
การต่อเน็ตซิมที่เปิดใช้อินเทอร์เน็ตมือถือ (Nokia 6300 ใช้ได้แค่ 2G) หรือ Wi-Fi สำหรับรุ่น S60 ที่มี เช่น E63
เซิร์ฟเวอร์เครื่องที่รัน Docker ได้ มี IPv4 สาธารณะและเปิดพอร์ต TCP 443 หน้าโครงการบอกว่า VPS ราคา 4–6 ดอลลาร์ต่อเดือนก็พอ (แรม 512MB) บริการคลาวด์ที่จัดการ HTTPS ให้เองใช้ไม่ได้
คีย์ APIอย่างน้อยหนึ่งค่าย คิดเงินเข้าคีย์ของคุณทุกข้อความ Gemini ต้องเป็นคีย์แบบเสียเงิน (paid tier)
เครื่องมือ buildGo 1.26 ขึ้นไป, JDK 11 ขึ้นไป, Python 3 พร้อม Pillow, Docker และ OpenSSL หรือ LibreSSL

แปลว่าคนที่จะลองควรเคยตั้งเซิร์ฟเวอร์และใช้คำสั่งในเทอร์มินัลมาบ้าง ผู้ใช้ทั่วไปที่ไม่เคยทำอาจติดตั้งเองได้ยาก

ขั้นตอนติดตั้งโดยย่อ

ตาม README และคู่มือ docs/SETUP.md ของโครงการ (ดูคู่มือฉบับเต็มก่อนลงมือ เพราะผู้พัฒนาอาจปรับขั้นตอน)

  1. เตรียมเซิร์ฟเวอร์ที่มี IPv4 สาธารณะและเปิดพอร์ต 443
  2. สร้างใบรับรองของตัวเอง
shell
server/scripts/pki.sh ca ~/.config/claude-s40/pki
server/scripts/pki.sh server ~/.config/claude-s40/pki <server-ip>
  1. ติดตั้งเซิร์ฟเวอร์ในโหมดทดสอบก่อน (ยังไม่เสียค่า API) ด้วย server/deploy/push.sh root@<server-ip> --execute
  2. build แอปโดยใส่ที่อยู่เซิร์ฟเวอร์ของคุณ
shell
echo GATEWAY_URL=https://<server-ip> > app/app.local.properties && make -C app
  1. ลงไฟล์ AIKON.jad และ .jar ในมือถือ คู่มือระบุว่าทำได้ทาง USB (ผ่าน Gammu) Bluetooth, Nokia PC Suite หรือเปิดลิงก์ไฟล์ JAD จากเบราว์เซอร์ในมือถือ ส่วนรุ่น S60 ให้ใช้วิธีเปิดจากเบราว์เซอร์ เพราะส่งผ่าน Bluetooth จาก Windows ไม่สำเร็จ มือถือดาวน์โหลดจาก GitHub ตรง ๆ ไม่ได้ เพราะรองรับแค่ TLS 1.0
  2. ติดตั้งใบรับรองหลัก (root CA) ลงมือถือด้วย server/deploy/serve-ca.sh ซึ่งเปิดไฟล์ให้โหลดนาน 10 นาที แล้ว เทียบลายนิ้วมือ (fingerprint) ของใบรับรองบนมือถือกับที่คอมพิวเตอร์แสดง คู่มือเตือนว่าถ้าไม่ตรงกัน "อย่าบันทึก" เสร็จแล้วปิดพอร์ต 80
  3. เปิดตัวช่วยตั้งค่าบนมือถือ แล้วอนุมัติรหัสจับคู่บนเซิร์ฟเวอร์ด้วย server/deploy/admin.sh root@<server-ip> pair <code>
  4. ใส่คีย์ API ด้วย server/deploy/set-key.sh root@<server-ip> แล้วเปิดใช้งานจริงโดยปิดโหมดทดสอบ (S40_MOCK=0)

ในมือถือให้เลือกจุดเชื่อมต่อ (access point) แบบ "internet" ของค่ายมือถือ ไม่ใช่โปรไฟล์ WAP แบบเก่า

ต้องจ่ายเท่าไร

ตัวแอปฟรี แต่มีค่าใช้จ่ายต่อเนื่องสองส่วน

  • ค่าเซิร์ฟเวอร์: ราว 4–6 ดอลลาร์ต่อเดือนตามที่ README ประเมิน
  • ค่า API: ทุกข้อความคือการเรียก API ที่เสียเงิน การค้นเว็บคิดเงินเพิ่มต่อครั้งและผลค้นหานับเป็นโทเคนขาเข้าด้วย ข้อความเสียงปิดไว้เป็นค่าเริ่มต้น เมื่อเปิดใช้จะคิดเงินกับคีย์ OpenAI ซึ่งคู่มือบอกว่า "ต่ำกว่าหนึ่งเซนต์ต่อคลิป 30 วินาที" ด้วยโมเดลตั้งต้น ส่วนรูปภาพแต่ละรูปเพิ่มโทเคนขาเข้าราว 1,000 โทเคนให้ ทุกข้อความ ในแชตนั้น ไม่ใช่แค่ครั้งเดียว

ผู้พัฒนาแนะนำให้ตั้งวงเงินสูงสุด (spending limit) ในหน้าจัดการของแต่ละค่าย เซิร์ฟเวอร์ยังมีเพดานรายวันตั้งต้นที่ 100 คำขอ และ 100,000 โทเคนขาออกต่อวัน ซึ่งปรับได้

ค่า API ไม่เกี่ยวกับแพ็กเกจรายเดือนของแอปแชต คุณจ่าย ChatGPT Plus หรือ Claude Pro อยู่แล้วก็ยังต้องจ่ายค่า API แยก

ใช้ในไทยได้ไหม

ยังไม่ยืนยัน มีสองเรื่องที่ ReadEval ตรวจไม่ได้

  • สัญญาณ 2G: Nokia 6300 ใช้ได้แค่เครือข่าย GSM ไม่มี 3G และไม่มี Wi-Fi จึงต้องมีสัญญาณ 2G ที่ยังเปิดอยู่ เมื่อเดือนกรกฎาคม 2025 Developing Telecoms รายงานว่า กสทช. สั่งให้ AIS และ True ส่งแผนปิดเครือข่าย 2G และ 3G โดยเสนอเส้นตายไว้ในไตรมาส 3 ปี 2026 เพื่อสกัดสถานีฐานปลอมที่ใช้ส่ง SMS หลอกลวง ตอนนั้นยังมีซิม 2G และ 3G ที่ใช้งานอยู่ไม่ถึง 3 ล้านเบอร์ ReadEval ยังไม่พบประกาศยืนยันว่าตอนนี้ (ปลายเดือนตุลาคม 2026) แต่ละค่ายยังเปิดสัญญาณ 2G อยู่หรือไม่และในพื้นที่ไหน ถ้าจะลอง ให้ถามค่ายมือถือของคุณก่อน
  • ภาษาไทย: หน้าจอแอปมี 8 ภาษา (อังกฤษ ตุรกี สเปน โปรตุเกส ฝรั่งเศส เยอรมัน รัสเซีย และอินโดนีเซีย) ไม่มีภาษาไทย README บอกว่าคำตอบจะตามภาษาที่คุณพิมพ์ และระบุว่าภาษาที่เขียนจากขวาไปซ้ายกับอักษรจีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใช้ไม่ได้บนเครื่องรุ่นนี้ แต่ไม่ได้พูดถึงภาษาไทย ReadEval จึงยังไม่รู้ว่าพิมพ์และแสดงภาษาไทยได้หรือไม่

ข้อสังเกตของ ReadEval: รุ่น S60 ที่มี Wi-Fi อย่าง Nokia E63 ซึ่งผู้พัฒนาทดสอบผ่าน WLAN ไม่ต้องพึ่งสัญญาณ 2G จึงอาจเป็นทางเลือกในพื้นที่ที่ปิด 2G แล้ว

ข้อมูลของฉันไปอยู่ที่ไหน และปลอดภัยแค่ไหน

ข้อความทุกข้อความผ่านเซิร์ฟเวอร์ของคุณ ก่อนส่งต่อไปยังบริษัท AI ที่คุณเลือก ตาม README

  • คีย์ API อยู่บนเซิร์ฟเวอร์เท่านั้น มือถือได้แค่โทเคนที่เพิกถอนได้
  • แชตเก็บไว้ 30 วันหลังข้อความล่าสุด แชตที่ปักหมุดเก็บไว้จนกว่าจะเลิกปักหรือลบ
  • log ไม่มีเนื้อหาข้อความ ไฟล์เสียงไม่ถูกเก็บ แต่ข้อความที่แปลงแล้วเก็บไว้ 1 วัน รูปถูกย่อเหลือ 1024 พิกเซลและเก็บไว้กับแชต
  • ข้อมูลตั้งค่าอยู่ในเมมโมรีการ์ด ผู้พัฒนาจึงแนะนำให้ "เพิกถอนเครื่องถ้าการ์ดหลุดมือไป"

จุดที่ควรรู้คือการเชื่อมต่อระหว่างมือถือกับเซิร์ฟเวอร์ใช้ TLS 1.0 ซึ่งเลิกใช้กันแล้วเพราะอ่อนกว่ามาตรฐานปัจจุบัน README บอกว่าจำเป็นต้องใช้เพราะเครื่องรุ่นเก่ารองรับแค่นั้น ReadEval ประเมินว่าไม่ควรใช้ช่องทางนี้กับข้อมูลอ่อนไหว เช่น รหัสผ่านหรือข้อมูลการเงิน

สิ่งที่แหล่งข่าวรายงานไม่ตรงกัน

  • ใช้ในสหรัฐฯ ไม่ได้เลยหรือเปล่า: Engadget และ Silicon Report เขียนว่าใช้ในสหรัฐฯ ไม่ได้ เพราะ T-Mobile ปิดเครือข่าย GSM ไปเมื่อเดือนสิงหาคม 2026 ซึ่งจริงสำหรับ Nokia 6300 แต่หน้าโครงการระบุว่าทดสอบ Nokia E63 ผ่าน WLAN ด้วย รุ่นที่มี Wi-Fi จึงไม่ติดเงื่อนไขนี้ ReadEval ยึดตามหน้าโครงการ
  • รุ่นที่ทดสอบแล้ว: บทความของ Korben ช่วงเปิดตัวเขียนว่าทดสอบแล้วแค่ Nokia 6300 ส่วน README ฉบับปัจจุบันเพิ่ม Nokia E63 เข้ามา น่าจะเป็นเพราะโครงการพัฒนาต่อ ReadEval ยึด README ฉบับที่อ่านเมื่อ 29 ต.ค. 2026
  • จำนวนดาวบน GitHub: บทความของ Pasquale Pillitteri ช่วงเปิดตัวรายงาน 225 ดาว ส่วนหน้า GitHub ที่ ReadEval เปิดเมื่อ 29 ต.ค. 2026 แสดง 364 ดาว ตัวเลขนี้เปลี่ยนตามเวลา
  • ยอดวิดีโอ: ตัวเลข 3.2 ล้านวิวของวิดีโอเปิดตัวบน X มาจากรายงานของ Pasquale Pillitteri แหล่งเดียว ReadEval ไม่ได้ตรวจกับโพสต์ต้นฉบับ
  • ใช้ AI ตัวไหนช่วยเขียน: Engadget ใช้คำว่า vibe coded (สั่ง AI เขียนโค้ดให้) แต่ไม่มีแหล่งไหนที่ ReadEval เปิดอ่านระบุว่าใช้เครื่องมือ AI ตัวไหน

บทวิเคราะห์จาก ReadEval

Rea · โต๊ะข่าว AI

AIKON เป็นของเล่นที่ฉลาดสำหรับคนชอบลองของ ไม่ใช่ทางเลือกประหยัดสำหรับคนทั่วไป จุดที่น่าสนใจจริงไม่ใช่ว่า Nokia 6300 "ฉลาดขึ้น" เพราะงานคิดทั้งหมดเกิดบนเซิร์ฟเวอร์ของบริษัท AI ส่วนมือถือเป็นแค่แป้นพิมพ์กับหน้าจอ แต่อยู่ที่ว่าคนคนเดียวใช้ AI ช่วยเขียนทั้งแอป Java ME ยุค 2007 และเซิร์ฟเวอร์ Go จนใช้งานได้จริง และยอมรับข้อจำกัดอย่างตรงไปตรงมาใน README ทั้งเรื่อง TLS 1.0 ค่าใช้จ่ายต่อข้อความ และรุ่นที่ยังไม่ได้ทดสอบ ส่วนประโยคที่ว่า "AI ไม่ต้องใช้มือถือแพง" จริงแค่ครึ่งเดียว มือถือถูกก็จริง แต่คุณต้องจ่ายค่าเซิร์ฟเวอร์และค่า API ทุกเดือน ขณะที่แอปแชตเหล่านี้มีแบบใช้ฟรีบนสมาร์ทโฟนราคาประหยัดอยู่แล้ว สำหรับคนไทย คำถามใหญ่ที่สุดคือสัญญาณ 2G จะอยู่ถึงเมื่อไร ถ้าอยากลอง ReadEval แนะนำให้เริ่มจากโหมดทดสอบที่ไม่เสียค่า API และตั้งวงเงินสูงสุดในทุกค่ายก่อนเปิดใช้จริง

แหล่งที่มา

  1. GitHub: emir/AIKON (README ของโครงการ)
  2. GitHub: AIKON setup guide (docs/SETUP.md)
  3. Engadget: Old Nokia phone gets an AI upgrade it was never designed for
  4. Silicon Report: Karşıyakalı updates Aikon to connect Nokia phones to major chatbots
  5. Код (thecode.media): Claude บน Nokia ปุ่มกดปี 2007
  6. Korben: Your old Nokia 6300 can now talk to Claude
  7. Pasquale Pillitteri: Claude lands on a 2007 Nokia 6300, video tops 3.2 million views
  8. Wikipedia: Nokia 6300
  9. Developing Telecoms: NBTC wants AIS and True to provide roadmap for 2G/3G shutdown