ที่ปรึกษาศาล EU ชี้ Gemini ดึงข่าวมาตอบอาจละเมิดสิทธิ์สำนักข่าว แต่เทรน AI โดยหลักทำได้

ลองนึกภาพว่าคุณถาม Gemini ว่าเช้านี้มีข่าวอะไร แล้วได้คำตอบที่ครบจนไม่ต้องกดเข้าเว็บข่าวเลย เนื้อหาที่คุณอ่านไปนั้นมาจากสำนักข่าวที่ลงแรงเขียน แล้วสำนักข่าวมีสิทธิ์อะไรบ้าง คำถามนี้เพิ่งได้คำตอบแรกจากที่ปรึกษาของศาลยุติธรรมแห่งสหภาพยุโรป ในคดีที่ศาลเรียกเองว่าเป็นคดี AI สร้างเนื้อหาคดีแรกที่ขึ้นถึงศาลนี้

เรื่องเริ่มจาก Like Company ผู้ทำเว็บข่าวหลายเว็บในฮังการี ฟ้อง Google ต่อศาลในบูดาเปสต์ว่าเอาบทความของตนไปฝึก (เทรน) โมเดลของ Gemini และนำมาแสดงในคำตอบให้ผู้ใช้ ศาลฮังการีจึงส่งคำถามไปให้ศาล EU ตีความ Maciej Szpunar ที่ปรึกษาของศาล (Advocate General) เสนอให้แยกสองเรื่องนี้ออกจากกัน เรื่องเทรนไม่มีหลักฐานในสำนวนว่าบทความถูกใช้จริง จึงไม่ควรตอบ แต่ถ้าจะพูดให้ครบ การเทรนโดยหลักทำได้ตามข้อยกเว้นที่เรียกว่าการทำเหมืองข้อความและข้อมูล ส่วนการที่แชตบอตไปดึงบทความมาสด ๆ แล้วเรียบเรียงเป็นคำตอบ อาจละเมิดสิทธิ์ของสำนักข่าวได้

เทียบง่าย ๆ เหมือนเพื่อนที่อ่านหนังสือพิมพ์ทุกเช้าแล้วมาเล่าให้คุณฟัง ถ้าเล่าแค่ว่าเกิดอะไรขึ้น ก็ไม่ผิด เพราะสิทธิ์นี้ไม่คุ้มครองข้อเท็จจริง แต่ถ้าเพื่อนอ่านตามสำนวนของนักข่าวจนคุณไม่ต้องเปิดหนังสือพิมพ์เอง นั่นคือจุดที่ Szpunar เห็นว่าอาจผิด ภาพนี้ไม่ตรงทั้งหมดตรงที่แชตบอตทำแบบนี้กับผู้ใช้จำนวนมากในฐานะธุรกิจ เขาจึงเสนอว่าผู้ให้บริการต้องรับผิด ถ้าการใช้ข่าวแบบนี้เป็นส่วนหนึ่งของโมเดลธุรกิจ หรือไม่มีมาตรการป้องกันที่ได้ผลจริง

ต้องย้ำว่านี่เป็นความเห็น ยังไม่ใช่คำพิพากษา ศาลไม่ต้องทำตาม แม้ Reuters ระบุว่าผู้พิพากษามักเดินตาม ศาลบอกเพียงว่าจะตัดสินในภายหลังโดยไม่ระบุวัน และ ReadEval ยังไม่พบคำชี้แจงของ Google ต่อความเห็นนี้ ผลของคดีใช้กับกฎหมาย EU ยังไม่มีอะไรยืนยันว่า Gemini ที่คนไทยใช้จะเปลี่ยนไปหรือไม่

ตอนนี้คุณยังไม่ต้องทำอะไร แต่ถ้าอ่านข่าวผ่านแชตบอตเป็นประจำ ลองกดดูต้นทางของคำตอบบ้าง ด้านล่างมีแผนภาพแยก "เทรน" กับ "ดึงมาตอบ" ปัจจัย 2 ข้อที่ที่ปรึกษาศาลใช้ตัดสิน ข้อโต้แย้งของ Google ในศาลฮังการี และจุดที่แหล่งข่าวเขียนไม่ตรงกัน

สรุปประเด็นสำคัญ

• ความเห็น ไม่ใช่คำพิพากษา: Advocate General Maciej Szpunar ออกความเห็นในคดี C-250/25 Like Company กับ Google Ireland เมื่อ 3 พ.ย. 2026 ศาลยุติธรรมแห่งสหภาพยุโรป (CJEU) ระบุว่าผู้พิพากษาเพิ่งเริ่มพิจารณา และจะตัดสินภายหลังโดยยังไม่ประกาศวัน
• เรื่องเทรน: เสนอให้ศาลไม่รับวินิจฉัยคำถาม 2 ข้อเรื่องการเทรน เพราะไม่มีหลักฐานว่าบทความของ Like Company ถูกใช้เทรน Gemini แต่ให้ความเห็นประกอบว่าการเทรนโดยหลักทำได้ตามข้อยกเว้นการทำเหมืองข้อความและข้อมูล (TDM)
• เรื่องดึงมาตอบ: การที่แชตบอตดึงบทความข่าวจากเว็บมาเรียบเรียงเป็นคำตอบ "อาจละเมิด" สิทธิ์ของสำนักพิมพ์ข่าว ถ้าเข้าถึงบทความโดยมิชอบ (เช่น ข้ามเพย์วอลล์) หรือคำตอบยังเห็นสำนวนต้นฉบับจนผู้ใช้ไม่ต้องเปิดต้นฉบับ
• ใครรับผิด: ผู้ให้บริการแชตบอตต้องรับผิด ถ้าการใช้แบบนั้นเป็นส่วนหนึ่งของโมเดลธุรกิจ หรือไม่ได้วางมาตรการป้องกันที่น่าเชื่อถือและได้ผล
• Google: ณ 3 พ.ย. 2026 ReadEval ไม่พบคำชี้แจงของ Google ต่อความเห็นนี้ และ Reuters ไม่ได้รายงานคำตอบจาก Google

คดีนี้เป็นเรื่องอะไร

ตามข่าวแจกของศาล (ฉบับที่ 155/26) Like Company เป็นผู้ให้บริการเว็บพอร์ทัลหลายแห่งในฮังการี ฟ้อง Google ต่อศาลภูมิภาคบูดาเปสต์ (Budapest Környéki Törvényszék) โดยอ้างสิทธิ์ของสำนักพิมพ์ข่าว (press publishers' right) ตามมาตรา 15 ของ Directive (EU) 2019/790 ว่าด้วยลิขสิทธิ์ในตลาดดิจิทัลเดียว Like Company กล่าวหาว่า Google ใช้บทความบนเว็บของตนเทรน LLM ของ Gemini และนำบทความไปทำซ้ำและเผยแพร่ผ่านแชตบอต Gemini ซ้ำหลายครั้งระหว่าง 13 มิ.ย. 2023 ถึง 31 พ.ค. 2024

ศาลฮังการีพักคดีไว้ แล้วส่งคำถามเบื้องต้น (preliminary questions) 4 ข้อไปยัง CJEU ซึ่งรับเรื่องไว้เมื่อ 3 เม.ย. 2025 ตามบันทึกของสำนักงานกฎหมาย CMS และ DDG

ศาล EU จัดนัดฟังคำแถลงด้วยวาจาเมื่อ 10 มี.ค. 2026 ใช้เวลาราว 6 ชั่วโมง ตามที่ IP Helpdesk ของคณะกรรมาธิการยุโรปบันทึกไว้ ข่าวแจกของศาลไม่ได้ระบุว่าบทความชิ้นใดถูกนำไปตอบ ReadEval จึงไม่ลงรายละเอียดเนื้อหาข่าวต้นเรื่อง เพราะยังยืนยันจากเอกสารของศาลไม่ได้

"ความเห็นของที่ปรึกษาศาล" ต่างจากคำพิพากษาอย่างไร

Advocate General เป็นตำแหน่งในศาลยุติธรรมแห่งสหภาพยุโรป มีหน้าที่เสนอทางออกทางกฎหมายให้ศาล "อย่างเป็นอิสระ" ก่อนที่คณะผู้พิพากษาจะตัดสิน ข่าวแจกของศาลเขียนไว้ชัดว่าความเห็นนี้ "ไม่ผูกพันศาล" และ "ผู้พิพากษาเพิ่งเริ่มพิจารณาคดีนี้ คำพิพากษาจะออกในภายหลัง" (แปลโดย ReadEval) Reuters ระบุว่าผู้พิพากษามักเดินตามความเห็นของที่ปรึกษาศาล แต่ไม่ใช่ทุกครั้ง

อีกเรื่องที่ควรรู้คือ แม้ศาล EU ตัดสินแล้ว ก็ยังไม่ใช่การตัดสินคดีระหว่าง Like Company กับ Google ข่าวแจกของศาลอธิบายว่าคดีแบบนี้เป็นการขอให้ตีความกฎหมาย EU ศาลฮังการีต้องนำคำตีความไปตัดสินคดีเอง และคำตีความนั้นผูกพันศาลอื่นในประเทศสมาชิกที่เจอคำถามเดียวกันด้วย

ReadEval ไม่พบแหล่งใดระบุวันพิพากษา จึงขอไม่คาดเดา

"เทรน" กับ "ดึงมาตอบ" ต่างกันอย่างไร

ข่าวแจกของศาลอธิบาย Gemini ไว้ว่าเป็นแชตบอตที่ได้ความสามารถมาจากโมเดลภาษาขนาดใหญ่ (LLM) ซึ่ง "ถูกเทรน" ด้วยการประมวลผลข้อความจำนวนมหาศาลแบบอัตโนมัติ และ LLM ของ Gemini ยังใช้เทคโนโลยีที่เรียกว่า Retrieval-Augmented Generation (RAG หรือ grounding) ที่ไปเก็บข้อมูลจากเว็บแบบเรียลไทม์เพื่อให้คำตอบแม่นขึ้น เมื่อมีคนถามเรื่องข่าว แชตบอตจึง "มักดึง (หรือ scrape) บทความข่าวที่อยู่บนเว็บ" มาตอบ

พูดง่าย ๆ คือ

• เทรน เหมือนการให้นักเรียนอ่านหนังสือจำนวนมากเพื่อหัดใช้ภาษา ทำไว้ก่อนที่จะมีใครถามอะไร
• ดึงมาตอบ เหมือนการเปิดหนังสือพิมพ์ฉบับวันนี้ขึ้นมาอ่านตอนที่มีคนถาม แล้วสรุปให้ฟังทันที

ที่ปรึกษาศาลให้เหตุผลว่าคำถามเรื่องเทรนเป็นคำถามสมมุติ เพราะไม่มีหลักฐานว่าบทความของ Like Company ถูกใช้เทรน และการเทรน LLM ไม่ใช่ "การใช้ออนไลน์" (online use) ซึ่งเป็นขอบเขตของสิทธิ์สำนักพิมพ์ข่าว ส่วนข้อยกเว้น TDM ตามมาตรา 4 ของ Directive เดียวกันนั้น IP Helpdesk ของคณะกรรมาธิการยุโรปบันทึกว่าใช้ได้ "โดยเจ้าของสิทธิ์มีสิทธิ์เลือกไม่ให้ใช้ (opt out)" ข่าวแจกของศาลไม่ได้บอกว่า Like Company เคยแจ้งไม่ให้ใช้หรือไม่ และ Stefano Quintarelli ผู้เขียนบล็อกที่ยกข้อความความเห็นนี้มาก็เขียนว่าไม่ทราบเช่นกัน

เมื่อไรคำตอบของแชตบอตจึงละเมิดสิทธิ์

ข้อแรกที่ Szpunar ย้ำคือ สิทธิ์ของสำนักพิมพ์ข่าว "ไม่คุ้มครองข้อเท็จจริงที่ข่าวรายงาน แต่คุ้มครองเฉพาะรูปแบบการเขียน" เพราะจุดประสงค์คือคุ้มครองเงินและแรงที่ลงไปกับการทำข่าว "ไม่ใช่ให้สำนักพิมพ์ผูกขาดตัวข่าว" (แปลโดย ReadEval จากข่าวแจกของศาล)

จากนั้นเขาเสนอปัจจัย 2 ข้อในการดูว่าคำตอบของแชตบอตเข้าข่ายสิทธิ์ทำซ้ำหรือไม่

1. แชตบอตเข้าถึงบทความโดยมิชอบหรือไม่ โดยเฉพาะการหลบเลี่ยงมาตรการทางเทคนิคที่ได้ผล เช่น เพย์วอลล์ หรือระบบที่ออกแบบมากันการดึงข้อมูลจากเว็บ
2. คำตอบแค่รายงานข้อเท็จจริง หรือนำสำนวนของบทความมาใช้จนจำได้ ถึงขั้นที่ผู้ใช้อ่านคำตอบแล้ว "ไม่ต้องเข้าไปอ่านต้นฉบับเลย"

ส่วนสิทธิ์เผยแพร่ต่อสาธารณะ (making available to the public) เขาเสนอว่า "โดยหลักถือว่าละเมิด" เมื่อสำนวนของบทความ "จำได้อย่างเป็นระบบ" (systematically recognisable) ในคำตอบที่แชตบอตให้กับคำถามที่เกี่ยวข้องกัน ในระดับที่ว่ามาข้างต้น

สุดท้ายคือเรื่องความรับผิด ผู้ให้บริการแชตบอตต้องรับผิดต่อการใช้ข่าวแบบนั้น เมื่อการใช้นั้น "เป็นส่วนหนึ่งในตัวของโมเดลธุรกิจ" ของผู้ให้บริการ หรือผู้ให้บริการ "ไม่ได้วางมาตรการที่เหมาะสมเพื่อป้องกันอย่างน่าเชื่อถือและได้ผล"

กรอบของสิทธิ์สำนักพิมพ์ข่าวเองก็มีข้อจำกัดในตัว ความเห็นของ European Copyright Society (ECS) กลุ่มนักวิชาการด้านลิขสิทธิ์ในยุโรป สรุปว่ามาตรา 15 ไม่คุ้มครองการใช้ส่วนตัวที่ไม่ใช่เชิงพาณิชย์ การทำลิงก์ และการใช้ "คำเดี่ยว ๆ หรือข้อความที่สั้นมาก" และคุ้มครองเพียง 2 ปีนับจาก 1 มกราคมของปีถัดจากที่บทความเผยแพร่ บทความที่เก่ากว่านั้นจึงอยู่นอกสิทธิ์นี้ แม้นักข่าวผู้เขียนอาจยังมีลิขสิทธิ์ของตัวเองอยู่

Google ว่าอย่างไร

ณ วันที่ 3 พ.ย. 2026 ReadEval ไม่พบแถลงการณ์ของ Google ต่อความเห็นนี้ และรายงานของ Reuters ไม่ได้มีคำตอบจาก Google

ข้อโต้แย้งของ Google ในศาลฮังการี ตามที่ CMS และ DDG สรุปจากคำร้องขอให้ตีความ มีดังนี้

• การเทรนไม่ได้เกิดในฮังการี จึงใช้กฎหมายฮังการีไม่ได้
• การแสดงคำตอบไม่ใช่การทำซ้ำหรือการเผยแพร่ต่อสาธารณะ และคำตอบเข้าถึงคนกลุ่มเดียวกับที่อ่านต้นฉบับได้อยู่แล้ว ไม่ใช่ "สาธารณชนกลุ่มใหม่"
• คำตอบไม่เกินระดับ "คำเดี่ยว ๆ หรือข้อความที่สั้นมาก"
• ถ้ามีการทำซ้ำ ก็เข้าข้อยกเว้นการทำซ้ำชั่วคราวและข้อยกเว้น TDM
• คำตอบไม่ได้คัดลอกบทความ แต่อ้างข้อเท็จจริงบางส่วน และส่วนใหญ่เป็นสิ่งที่แชตบอต "หลอน" (hallucination) ขึ้นมาเอง

ข้อสุดท้ายน่าสนใจเมื่อวางคู่กับความเห็นของที่ปรึกษาศาล เพราะถ้าคำตอบเป็นแค่ข้อเท็จจริงหรือสิ่งที่แต่งขึ้นเอง ก็ไม่ได้ใช้ "สำนวน" ของบทความตามเกณฑ์ข้อ 2 แต่ศาลฮังการีจะเป็นผู้ตรวจข้อเท็จจริงนี้เอง ไม่ใช่ศาล EU

จุดที่แหล่งข่าวเขียนไม่ตรงกัน

คนไทยเกี่ยวไหม

ความเห็นนี้และคำพิพากษาที่จะตามมาเป็นการตีความกฎหมายของสหภาพยุโรป ไม่ผูกพันประเทศไทยโดยตรง และ Google ยังไม่ได้ประกาศว่าจะปรับวิธีที่ Gemini ใช้ข่าวในประเทศใด ReadEval จึงยืนยันไม่ได้ว่าคำตอบเรื่องข่าวใน Gemini ที่คุณใช้จะเปลี่ยนหรือไม่

สิ่งที่ทำได้ตอนนี้มีเรื่องเดียว คือเมื่อแชตบอตสรุปข่าวให้ ลองเปิดต้นทางอ่านด้วย ทั้งเพื่อเช็กว่าสรุปถูกไหม (Google เองยังอ้างในศาลว่าคำตอบส่วนใหญ่ "หลอน") และเพื่อให้สำนักข่าวที่ทำงานจริงยังมีคนเข้าไปอ่าน

เกี่ยวกับคดีอื่นอย่างไร

เส้นแบ่ง "เทรน" กับ "ดึงมาตอบ" กำลังเป็นประเด็นในหลายประเทศ ฝั่งสหรัฐฯ The New York Times และหนังสือพิมพ์อีก 3 ฉบับเพิ่งฟ้อง Brave ข้อหาเก็บข่าวไปให้บริษัท AI และมูลนิธิวิกิมีเดียก็ขอยื่นความเห็นในคดี NYT กับ OpenAI โดยแยกการเทรนออกจากการดึงข้อมูลไปตอบเช่นกัน คดีสหรัฐฯ ใช้หลักการใช้โดยชอบธรรม (fair use) ซึ่งต่างจากระบบของ EU ที่มีสิทธิ์เฉพาะของสำนักพิมพ์ข่าวและข้อยกเว้น TDM เขียนไว้ในกฎหมาย คดี Like Company จึงเป็นครั้งแรกที่ศาลสูงสุดของ EU จะได้วางแนวเรื่องนี้