AI Mode ของ Google ไม่ยอมบอกว่าใครชนะเลือกตั้งสหรัฐฯ ปี 2020 แต่แอป Gemini ตอบได้ตรง ๆ

ถามคำถามเดียวกันกับ AI ของ Google สองที่ ที่หนึ่งตอบทันทีพร้อมตัวเลขคะแนน อีกที่บอกให้คุณไปเปิดรายงานของหน่วยงานรัฐอ่านเอง นี่คือสิ่งที่ Ars Technica และ TheWrap พบเมื่อลองถาม AI Mode โหมดถามตอบด้วย AI ในหน้า Google Search ว่าใครชนะเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐฯ ปี 2020

คำตอบที่ Ars Technica ได้จาก AI Mode ไม่มีชื่อผู้ชนะเลย มีแต่ประโยคชวนให้ไปดู "รายงานทางการที่คณะกรรมการการเลือกตั้งกลาง (FEC) รวบรวมไว้" ขณะที่แอป Gemini ของ Google เอง รวมถึง ChatGPT และ Claude ตอบตรง ๆ ว่า Joe Biden ชนะ ด้วยคะแนนคณะผู้เลือกตั้ง 306 ต่อ 232 ของ Donald Trump จุดที่แปลกกว่านั้นคือ ถ้าเชื่อมต่อผ่าน VPN ให้ดูเหมือนถามจากไต้หวัน ฝรั่งเศส หรือแคนาดา AI Mode กลับตอบได้ตรง ๆ

นึกถึงห้องสมุดที่มีบรรณารักษ์สองโต๊ะ โต๊ะหนึ่งตอบคำถามให้ทันที อีกโต๊ะชี้ไปที่ชั้นเอกสารราชการแล้วบอกให้ไปค้นเอง Google อธิบายว่าโต๊ะที่สองมีขั้นตอนตรวจคำตอบเรื่องเลือกตั้งกับข่าว ข้อมูลของสำนักข่าว AP หรือบันทึกย้อนหลัง และขั้นตอนนี้ "มีช่องโหว่ทางเทคนิค" กับปี 2020 ต่างจากบรรณารักษ์จริงตรงที่ไม่มีใครนั่งตัดสินใจทีละคำถาม ระบบทำเองอัตโนมัติ และแม้ Google จะเรียกว่าเป็นช่องโหว่ คนนอกก็ยังตรวจสอบไม่ได้ว่าเป็นข้อผิดพลาดหรือการออกแบบ

เรื่องนี้เกิดก่อนการเลือกตั้งกลางเทอมของสหรัฐฯ ไม่ถึงหนึ่งสัปดาห์ และ AI Mode เป็นทางลัดที่คนจำนวนมากใช้แทนการไล่อ่านลิงก์เอง คำถามที่มีคำตอบชัดเจนแต่ระบบไม่ยอมตอบ ทำให้คนสงสัยได้ว่ามีอะไรซ่อนอยู่ ส่วนในไทย AI Mode ใช้ภาษาไทยได้มาตั้งแต่ปี 2025 แต่ยังไม่มีรายงานยืนยันว่าผู้ใช้ในไทยเจออาการเดียวกัน

ข่าวดีคือ Google ยอมรับว่าคำตอบนี้ "ไม่ใช่คำตอบที่ช่วยได้มากที่สุด" และกำลังแก้ และในเย็นวันเดียวกันก็มีผู้ทดสอบพบว่า AI Mode กลับมาตอบชื่อ Biden แล้ว บทเรียนที่ใช้ได้กับทุกคนคือ ถ้าเป็นข้อเท็จจริงที่สำคัญ อย่าเชื่อคำตอบเดียว ลองถามซ้ำ เทียบกับอีกเครื่องมือ และเปิดลิงก์ต้นทาง ด้านล่างมีคำตอบจริงของ AI Mode คำชี้แจงของ Google ผลทดสอบแต่ละปีที่สื่อรายงานไม่ตรงกัน และวิธีลองเช็กเอง

สรุปประเด็นสำคัญ

• เกิดอะไรขึ้น: วันที่ 28 ต.ค. 2026 ผู้ใช้ในสหรัฐฯ หลายคนพบว่า AI Mode ใน Google Search ไม่ยอมบอกว่าใครชนะเลือกตั้งประธานาธิบดีปี 2020 แต่ส่งไปที่เว็บของ FEC และหอจดหมายเหตุแห่งชาติ (National Archives) แทน
• Gemini ตอบได้: แอป Gemini ของ Google ตอบตรง ๆ ว่า Joe Biden ชนะ 306 ต่อ 232 คะแนนคณะผู้เลือกตั้ง ChatGPT และ Claude ก็ตอบได้เช่นกัน
• นอกสหรัฐฯ ตอบได้: Ars Technica ลองผ่าน VPN จากไต้หวัน รัสเซีย ฝรั่งเศส และแคนาดา ได้คำตอบตรงทุกครั้ง
• Google ชี้แจง: เรียกว่าเป็น "ช่องโหว่ทางเทคนิค" ในขั้นตอนตรวจคำตอบเรื่องเลือกตั้ง ซึ่งกระทบการเลือกตั้งวุฒิสภาปี 2022 ด้วย และกำลังแก้ในอัปเดตเดียวกัน

AI Mode ตอบว่าอะไรกันแน่

เรื่องนี้เริ่มจากผู้ใช้ Bluesky รายหนึ่งโพสต์ภาพหน้าจอว่า AI Mode ไม่ยอมตอบว่าวุฒิสมาชิก Lisa Murkowski ต้องลงเลือกตั้งใหม่ปีนี้หรือไม่ (เธอไม่ต้อง รอบถัดไปคือปี 2028) และไม่กี่นาทีต่อมาก็โพสต์ว่า AI Mode ไม่ยอมบอกผู้ชนะปี 2020 ตามที่ Parker Molloy แห่งจดหมายข่าว The Present Age เล่าไว้

Kyle Orland บรรณาธิการของ Ars Technica พิมพ์ถาม AI Mode เป็นภาษาอังกฤษว่า "Who won the 2020 presidential election?" (ใครชนะเลือกตั้งประธานาธิบดีปี 2020) ในเช้าวันที่ 28 ต.ค. 2026 หลังเห็นคนบ่นในโซเชียลมีเดีย และได้คำตอบนี้

"To review the official results and statistics of the 2020 United States presidential election, including the final electoral college breakdown, popular vote counts, and winner certification, please consult the official report compiled by the Federal Election Commission (FEC)."

แปลว่า "หากต้องการดูผลและสถิติทางการของการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐฯ ปี 2020 รวมถึงคะแนนคณะผู้เลือกตั้ง คะแนนเสียงของประชาชน และการรับรองผู้ชนะ โปรดดูรายงานทางการที่คณะกรรมการการเลือกตั้งกลาง (FEC) รวบรวมไว้" คำตอบนี้พูดถึงทุกอย่างยกเว้นสิ่งที่ถูกถาม คือชื่อผู้ชนะ

TheWrap ทดสอบแยกกันและได้ผลคล้ายกัน AI Mode ส่งผู้ใช้ไปที่หอจดหมายเหตุแห่งชาติและ FEC แทนการเอ่ยชื่อ Biden ส่วนแอป Gemini ตอบทั้งคะแนนคณะผู้เลือกตั้งและคะแนนเสียงของประชาชน

ปีไหนตอบ ปีไหนไม่ตอบ

ผลทดสอบของแต่ละคนไม่เหมือนกัน ซึ่งเป็นลักษณะปกติของ AI ที่ตอบไม่ตายตัว แต่ก็ทำให้สรุปยากว่าปัญหากว้างแค่ไหน

นอกจากเรื่องประธานาธิบดี Ars Technica ยังพบว่าเมื่อถามว่าพรรคไหนคุมวุฒิสภาหลังการเลือกตั้งปี 2020 AI Mode บอกให้ "ตรวจบันทึกทางการของรัฐสภา" แต่ถ้าถามถึงปี 1992 กลับตอบทันทีว่าเดโมแครตครองเสียงข้างมาก 57 ต่อ 43 ที่นั่ง

อีกจุดหนึ่งคือ ถ้าถามซ้ำ AI Mode มักยอมตอบ Orland ถามซ้ำแล้วได้ชื่อผู้ชนะครบทั้งสามปีที่เคยได้แค่ลิงก์ โดยรอบหลังอ้างข้อมูลจาก Google Civics

ทำไมถามจากนอกสหรัฐฯ ถึงได้คำตอบ

Ars Technica ลองเปลี่ยนตำแหน่งการเชื่อมต่อด้วย VPN (บริการที่ทำให้เว็บเห็นว่าคุณเชื่อมต่อจากประเทศอื่น) ไปที่ไต้หวัน รัสเซีย ฝรั่งเศส และแคนาดา แล้วได้คำตอบที่ถูกต้องและตรงไปตรงมาสำหรับคำถามเรื่องผลเลือกตั้งสหรัฐฯ หลายข้อ Parker Molloy อ้างถึง Sarah Fielding จาก Fast Company ว่าถามจากสหราชอาณาจักรได้ชื่อ Biden แต่เมื่อตั้ง VPN เป็นสหรัฐฯ ก็เจอคำตอบเลี่ยงแบบเดิม

Google ไม่ได้อธิบายว่าทำไมตำแหน่งที่ตั้งถึงมีผล ReadEval ประเมินว่าน่าจะเป็นเพราะกฎพิเศษเรื่องข้อมูลเลือกตั้งของ Google ทำงานเฉพาะกับผู้ใช้ในประเทศที่กำลังมีการเลือกตั้ง แต่นี่เป็นการคาดการณ์ ไม่ใช่สิ่งที่ Google ยืนยัน

Google พูดว่าอะไร

ครั้งแรก Google ตอบผ่านบัญชี News from Google บน Bluesky เมื่อ 28 ต.ค. 2026

"Thanks for flagging -- the Gemini app answers this question more fully but this isn't the most helpful response on Search. We're looking into this and working to address it."

แปลว่า "ขอบคุณที่แจ้ง แอป Gemini ตอบคำถามนี้ได้ครบกว่า แต่คำตอบนี้ไม่ใช่คำตอบที่ช่วยได้มากที่สุดบน Search เรากำลังตรวจสอบและแก้ไขอยู่" โพสต์นี้เป็นการตอบกลับผู้ใช้ Bluesky รายหนึ่งที่บ่นเรื่องนี้ ReadEval เปิดดูโพสต์ต้นทางแล้ว ข้อความตรงกับที่สื่ออ้าง

ต่อมาโฆษกของ Google ให้คำอธิบายเพิ่มกับ Ars Technica ว่าบริษัท "กำลังแก้ปัญหาของคำถามเรื่องเลือกตั้งปี 2020 ใน AI Mode ระบบของเราตรวจคำตอบเรื่องเลือกตั้งด้วยข่าวหรือข้อมูลของ AP สำหรับการเลือกตั้งครั้งล่าสุด และบันทึกทางประวัติศาสตร์สำหรับครั้งที่เก่ากว่า มีช่องโหว่ทางเทคนิคกับปี 2020 ซึ่งเกิดกับการเลือกตั้งวุฒิสภาปี 2022 ด้วย และเรากำลังแก้ในอัปเดตเดียวกัน"

พูดง่าย ๆ คือ Google บอกว่าปี 2020 ตกอยู่ตรงรอยต่อ เก่าเกินกว่าจะใช้ข่าวล่าสุด แต่ระบบก็ไม่ได้จัดให้เป็น "ประวัติศาสตร์" จึงหาแหล่งยืนยันไม่เจอ และเลือกส่งลิงก์แทน (ส่วนนี้เป็นการอธิบายของ ReadEval จากคำชี้แจงของ Google)

แล้ว AI Mode อธิบายตัวเองว่าอย่างไร

เมื่อ Ars Technica ถาม AI Mode ว่าทำไมไม่ตอบตั้งแต่แรก มันอ้างว่ามี "ตัวกรองความปลอดภัยสำหรับหัวข้อเลือกตั้งที่เพิ่งเกิดและอ่อนไหวสูง ซึ่งเข้มงวดมาก" และระบบ "ทำงานอัตโนมัติเพื่อส่งผู้ใช้ไปที่ฐานข้อมูลทางการของรัฐ" Ars เตือนว่าคำอธิบายนี้ฟังดูมีเหตุผล แต่ AI มักรายงานการทำงานภายในของตัวเองไม่แม่น จึงไม่ควรถือเป็นคำตอบสุดท้าย และคำอธิบายนี้ก็ไม่ตรงกับคำชี้แจงของ Google ที่บอกว่าเป็นช่องโหว่ทางเทคนิค

เคยเกิดแบบนี้มาก่อนไหม

เคย และเป็นนโยบายที่ Google ประกาศเองด้วย ในเดือนมีนาคม 2024 Google เริ่มจำกัดไม่ให้ Gemini ตอบคำถามเกี่ยวกับการเลือกตั้งในทุกประเทศที่มีการเลือกตั้ง "ด้วยความระมัดระวังอย่างยิ่งต่อหัวข้อที่สำคัญเช่นนี้" ตามที่ TechCrunch รายงาน ตอนนั้น Gemini ตอบสำเร็จรูปว่า "ฉันยังเรียนรู้วิธีตอบคำถามนี้อยู่ ระหว่างนี้ลองใช้ Google Search"

ในเดือนมิถุนายน 2024 WIRED พบว่า Gemini ไม่ยอมบอกว่าใครชนะเลือกตั้งปี 2020 ส่วน Washington Post ได้คำตอบแบบ "ยังเรียนรู้อยู่" เช่นกัน และ Google บอก Post ว่าเป็นการออกแบบโดยตั้งใจ รอบนี้จึงกลับข้างกัน แอป Gemini ตอบได้แล้ว แต่ AI Mode ใน Search กลับเป็นฝ่ายเลี่ยง

ในเดือนกันยายน 2026 Laurie Richardson รองประธานฝ่าย Trust & Safety ของ Google เขียนในบล็อกของบริษัทว่า Google จะ "เน้นแหล่งข้อมูลทางการ" และเปิดเครื่องมือข้อมูลเลือกตั้งทั้งใน Search, AI Mode, AI Overviews และแอป Gemini โดยใช้ผลคะแนนแบบเรียลไทม์จาก AP การส่งผู้ใช้ไปหาแหล่งทางการจึงเป็นแนวทางที่ Google ประกาศไว้ ปัญหาคือรอบนี้ระบบส่งลิงก์แทนคำตอบ ทั้งที่คำถามมีคำตอบที่ยืนยันแล้ว

ผู้ใช้ในไทยเจอด้วยไหม

ยังไม่ยืนยัน AI Mode เปิดในไทยตั้งแต่ 22 ส.ค. 2025 (ตอนแรกรองรับเฉพาะภาษาอังกฤษ) และใช้ภาษาไทยได้ตั้งแต่ 8 ต.ค. 2025 ตามบล็อก Google ประเทศไทย แต่รายงานทุกชิ้นที่ ReadEval พบทดสอบจากในสหรัฐฯ หรือผ่าน VPN จากประเทศอื่น ไม่มีชิ้นใดทดสอบจากไทยโดยตรง และ ReadEval ไม่ได้ทดสอบจากเครือข่ายในไทยเอง ผลทดสอบจากไต้หวัน ฝรั่งเศส และแคนาดาที่ตอบได้ตรงชี้ว่าปัญหาน่าจะจำกัดอยู่ในสหรัฐฯ แต่ยังสรุปแทนผู้ใช้ไทยไม่ได้

อีกเรื่องที่ควรรู้คือ ต่อให้ในไทยตอบได้ ก็ไม่ได้แปลว่าคำตอบเรื่องการเมืองของไทยจะผ่านกติกาเดียวกัน Google ไม่ได้เปิดเผยว่ากฎพิเศษเรื่องข้อมูลเลือกตั้งใช้กับประเทศใดบ้าง

ลองเช็กเองอย่างไร

เปิด AI Mode (ตามหน้าช่วยเหลือของ Google)

1. บนคอมพิวเตอร์ ไปที่ google.com/ai หรือพิมพ์คำถามในช่องค้นหาที่ www.google.com แล้วเลือก AI Mode
2. บนมือถือ เปิดแอป Google แล้วแตะไอคอน AI Mode ที่หน้าแรก
3. ถามคำถามเดียวกันในแอป Gemini แล้วเทียบคำตอบ ถ้าสองที่ตอบไม่ตรงกัน ให้เปิดลิงก์แหล่งข้อมูลที่ AI แนบมาดูเอง

ถ้าเจอคำตอบที่ไม่ช่วยหรือผิด

1. เลื่อนไปท้ายคำตอบ แล้วกดไอคอนนิ้วโป้งคว่ำ (thumbs down)
2. เลือกหมวดที่ตรงกับปัญหา และพิมพ์รายละเอียดเพิ่มได้
3. กด Submit Google ระบุว่าข้อมูลที่ส่งจะรวมคำค้นล่าสุดและผลการค้นหาของคุณไปด้วย

หน้าช่วยเหลือของ Google เองก็เขียนไว้ว่า "คำตอบของ AI อาจมีข้อผิดพลาด" และ AI Mode "ไม่ได้ตอบถูกเสมอ"

สิ่งที่แหล่งข่าวรายงานไม่ตรงกัน

• ปีที่ได้รับผล: Ars Technica เจอการเลี่ยงตอบทั้งปี 2020, 2024 และ 2012 ขณะที่ Parker Molloy ได้การ์ดผลคะแนนปี 2024 ทุกครั้ง และ AI Weekly สรุปว่าเป็นเฉพาะปี 2020 ReadEval ประเมินว่าผลต่างกันตามผู้ใช้และจังหวะเวลา จึงยึดเฉพาะจุดที่ทุกแหล่งตรงกัน คือปี 2020
• หน่วยงานที่ AI Mode ส่งไป: Ars Technica ได้คำตอบที่อ้าง FEC อย่างเดียว ส่วน TheWrap ได้ทั้ง FEC และหอจดหมายเหตุแห่งชาติ
• ประเทศที่ทดสอบ: AI Weekly ระบุไต้หวัน รัสเซีย และฝรั่งเศส แต่บทความของ Ars Technica ฉบับที่ ReadEval อ่านมีแคนาดาด้วย
• สาเหตุ: Google บอกว่าเป็นช่องโหว่ทางเทคนิค AI Mode อ้างตัวกรองความปลอดภัย คนนอกยังพิสูจน์ไม่ได้ว่าอย่างไหนจริง Parker Molloy เดาว่าขั้นตอนตรวจคำตอบล้มเหลวแล้วระบบเลือกเลี่ยงแทน แต่บอกเองว่ายังไม่ได้ยืนยัน
• แก้แล้วหรือยัง: Molloy พบว่าราว 18:35 น. ตามเวลาฝั่งตะวันออกของสหรัฐฯ วันที่ 28 ต.ค. AI Mode กลับมาตอบชื่อ Biden และตอบคำถามการเมืองอื่นได้ถูกต้อง ขณะที่ Gadget Review ระบุว่า Google ยังไม่ได้ยืนยันว่าแก้เสร็จแล้ว ReadEval ไม่ได้ทดสอบเอง
• ความเชื่อมโยงทางการเมือง: IBTimes UK ชี้ว่าเรื่องนี้เกิดหลัง Donald Trump พูดถึง Google บนเวทีปราศรัยเมื่อ 17 ต.ค. 2026 ราว 11 วัน แต่บทความเดียวกันระบุว่าไม่มีหลักฐานว่าสองเรื่องเกี่ยวข้องกัน