ดาวเทียม AI ต้นแบบของ Google ส่งคำตอบแรกจากวงโคจร เป็นไฮกุที่ Gemma 4 แต่ง

คำสั่งแรกที่ทีมวิศวกรของ Google ส่งขึ้นไปหาคอมพิวเตอร์ AI บนวงโคจรไม่ใช่โจทย์คำนวณยาก ๆ แต่เป็นคำขอให้แต่งกลอนไฮกุเกี่ยวกับการอยู่ในอวกาศ แล้วตอนที่ดาวเทียมบินผ่านหมู่เกาะสวาลบาร์ของนอร์เวย์ กลอนสามบรรทัดก็ส่งกลับลงมาถึงพื้นโลก

ดาวเทียมดวงนี้เป็นต้นแบบของโครงการ Project Suncatcher ที่ Google สร้างร่วมกับบริษัทดาวเทียม Planet และขึ้นสู่วงโคจรเมื่อต้นเดือนตุลาคม ข้างในมีชิป AI ของ Google เอง (TPU) แบบเดียวกับที่ใช้ในศูนย์ข้อมูลบนพื้นโลก และโหลดโมเดล Gemma 4 ไว้ล่วงหน้า Travis Beals ผู้นำโครงการเรียกไฮกุนี้ว่าหลักไมล์ "Hello World" หรือคำตอบแรกจาก AI บนชิประดับศูนย์ข้อมูลที่อยู่ในวงโคจร

ทำไมต้องลำบากขนาดนี้ Google ให้เหตุผลว่าบนวงโคจรที่เหมาะสม แผงโซลาร์ได้แสงแดดเกือบตลอดเวลา ผลิตไฟได้มากถึง 8 เท่าของแผงเดียวกันบนพื้นโลก ปัญหาคือความร้อน นึกถึงกระติกน้ำร้อนที่ผนังสองชั้นเป็นสุญญากาศ ความร้อนจึงหนีออกยาก ชิปในอวกาศก็อยู่ในสภาพคล้ายกัน ไม่มีอากาศช่วยพัดความร้อนออก ต้องแผ่ความร้อนออกผ่านแผงระบาย ต่างจากกระติกตรงที่แผงเหล่านี้ถูกออกแบบมาเพื่อปล่อยความร้อนทิ้ง ไม่ใช่เก็บไว้

ข้อจำกัดนี้เห็นได้ชัดในตัวเลข TechCrunch รายงานว่าดาวเทียมมีชิป 4 ตัว แต่รันได้ทีละตัว และความต้องการไฟทำให้รันได้ครั้งละราว 20 นาทีเท่านั้น แปลว่าวันนี้มันยังเป็นห้องทดลองลอยฟ้ามากกว่าศูนย์ข้อมูล Beals เองบอก NPR ว่าศูนย์ข้อมูลในอวกาศจะยังไม่ถูกกว่าบนพื้นโลกภายใน 5 ปีข้างหน้า ขั้นต่อไปคือทดสอบว่าชิปทนความร้อนและรังสีได้แค่ไหน ก่อนส่งดาวเทียมคู่ที่คุยกันด้วยเลเซอร์ขึ้นไปในปี 2027

ข้อดีคือ Gemma 4 เป็นโมเดลแบบเปิดที่ใครก็ดาวน์โหลดไปรันได้ ถ้าอยากรู้ว่าโมเดลตระกูลเดียวกับที่อยู่บนดาวเทียมแต่งกลอนแบบไหน คุณลองสั่งแบบเดียวกันบนมือถือหรือคอมพิวเตอร์ของตัวเองได้ ไฮกุฉบับเต็ม ข้อมูลดาวเทียม วิธีลอง Gemma 4 และจุดที่สื่อรายงานไม่ตรงกันอยู่ด้านล่าง

สรุปประเด็นสำคัญ

• เกิดอะไรขึ้น: Google ประกาศเมื่อ 30 ต.ค. 2026 ว่าดาวเทียมต้นแบบของ Project Suncatcher ส่งคำตอบจาก AI กลับมาเป็นครั้งแรก เป็นไฮกุที่โมเดล Gemma 4 บนดาวเทียมแต่ง
• ดาวเทียมคืออะไร: ต้นแบบที่ Google สร้างร่วมกับ Planet ขึ้นสู่วงโคจรเมื่อ 1 ต.ค. 2026 กับเที่ยวบิน Transporter-18 ของ SpaceX เพื่อทดสอบว่าชิป TPU ทำงานในอวกาศได้ไหม
• ข้อจำกัด: ตามรายงานของ TechCrunch มี TPU 4 ตัว ไฟสูงสุดราว 1kW ทำงานได้ทีละตัว ครั้งละราว 20 นาที
• ต่อไป: ทดสอบความร้อนและรังสี แล้วส่งดาวเทียมสองดวงที่เชื่อมกันขึ้นไปในปี 2027
• สำหรับคุณ: Gemma 4 เป็นโมเดลแบบเปิด (สัญญาอนุญาต Apache 2.0) ลองรันบนเครื่องตัวเองได้ฟรี

ไฮกุจากวงโคจรเขียนว่าอะไร

Google เล่าในบล็อกว่า ระหว่างที่ดาวเทียมบินผ่านสถานีภาคพื้นดิน ทีมงานส่งคำสั่งแรกขึ้นไปให้โมเดล Gemma 4 ที่อยู่บนดาวเทียม ขอให้แต่งไฮกุเกี่ยวกับการอยู่ในอวกาศ คำตอบถูกส่งลงมาตอนดาวเทียมผ่านสวาลบาร์ ประเทศนอร์เวย์ ตามที่ Google เผยแพร่ไว้ดังนี้

Blue marble below
Data streams in silent grace
Starlight feeds my core. ✨

แปลความได้ว่า "ลูกแก้วสีน้ำเงินอยู่เบื้องล่าง / สายข้อมูลไหลอย่างงามสงบเงียบ / แสงดาวหล่อเลี้ยงแกนกลางของฉัน" บรรทัดสุดท้ายพ้องกับแนวคิดของโครงการพอดี คือใช้พลังแสงอาทิตย์เลี้ยงชิป AI

หลังไฮกุ ทีมงานยังให้โมเดลแต่งกลอนตลกแบบลิเมอริก (limerick) ธีมอวกาศ และให้รายงานสถานะทางเทคนิคของระบบบนดาวเทียม ส่วน TechCrunch รายงานว่าโฆษกของ Google บอกว่าดาวเทียม "ทำงานตามปกติ" (operating nominally)

ก่อนถึงวันนี้ ทีมใช้เวลาหลายสัปดาห์ไล่ทำรายการตรวจระบบหลังขึ้นสู่วงโคจร ทั้งเปิดเครื่องหลักและถาดใส่ TPU แล้วรันการทดสอบ machine learning ขั้นต้น TechCrunch ระบุว่าช่วงทดสอบระบบย่อยนี้กินเวลาราวสามสัปดาห์

ดาวเทียมดวงนี้มีอะไรอยู่ข้างใน

Google ไม่ได้ระบุว่าโหลด Gemma 4 ขนาดไหนขึ้นไป ReadEval จึงยังยืนยันไม่ได้ว่าเป็นรุ่นเล็กแบบที่รันบนมือถือ หรือรุ่นที่ใหญ่กว่า

ทำไมรันได้ทีละชิป และแค่ครั้งละไม่กี่นาที

มีสองเรื่องที่บีบอยู่ คือไฟกับความร้อน TechCrunch รายงานว่าดาวเทียมผลิตไฟได้สูงสุดราว 1kW ชิปรันได้ทีละตัว และความต้องการไฟจำกัดให้รันได้ครั้งละราว 20 นาที ส่วนความร้อน Google อธิบายว่า TPU สร้างความร้อนมากในพื้นที่เล็ก ๆ ถ้าระบายไม่ทันชิปจะร้อนเกิน แต่ในอวกาศไม่มีกระแสอากาศ ทางเดียวที่ทำได้คือแผ่ความร้อนออกผ่านแผงระบาย (radiator) ซึ่งต้องคิดวิธีระบายความร้อนใหม่ทั้งหมด

ทีมของ Google ลองใช้ท่อนำความร้อน (heat pipe) ร่วมกับแผงระบาย และทดสอบในห้องสุญญากาศที่จำลองทั้งความร้อนและสภาพสุญญากาศของอวกาศมาแล้ว Beals บอก NPR ว่าแผงระบายเป็นชิ้นส่วนที่หนักที่สุดชิ้นหนึ่งของภารกิจ และทีมกำลังหาวิธีระบายความร้อนที่มีประสิทธิภาพกว่านี้

รังสีในอวกาศทำอะไรกับ AI

นอกวงบรรยากาศ พายุสุริยะและรังสีคอสมิกทำให้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์รวนได้ อาการหนึ่งคือ "บิตพลิก" (bit flip) ค่า 0 กลายเป็น 1 หรือกลับกันในหน่วยความจำ TechCrunch ชี้ว่าความผิดพลาดแบบนี้ทำให้ข้อมูลเสียได้โดยที่เครื่องมือเฝ้าระวังทั่วไปไม่ส่งสัญญาณเตือน

ก่อนปล่อยดาวเทียม Google เอา TPU รุ่น Trillium ไปทดสอบใต้ลำโปรตอนที่ Crocker Nuclear Laboratory ของ UC Davis ระหว่างรันงาน AI จริง ผลเบื้องต้นตามที่ Google เผยแพร่คือชิปทนปริมาณรังสีสะสมได้มากกว่าที่จะได้รับตลอดภารกิจ 5 ปี บล็อกวิจัยของ Google เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2025 ระบุว่าส่วนที่ไวที่สุดคือหน่วยความจำ HBM ซึ่งเริ่มผิดปกติหลังได้รับรังสี 2 krad(Si) ขณะที่ปริมาณที่คาดว่าจะได้รับตลอดภารกิจ 5 ปีเมื่อมีเกราะกันอยู่ที่ราว 750 rad(Si) แปลว่าจุดที่เริ่มมีปัญหาสูงกว่าปริมาณที่คาดไว้ราว 2.7 เท่า

TechCrunch รายงานว่าผลทดสอบบนพื้นดินชี้ว่ารังสีเป็นปัญหาเล็กสำหรับการใช้โมเดลตอบคำถาม (inference) แต่เป็นปัญหาใหญ่กว่าสำหรับการฝึกโมเดล (training) ซึ่งต้องคำนวณต่อเนื่องนานและผิดพลาดสะสมได้ การทดสอบรอบถัดไปบนวงโคจรจะวัดเรื่องนี้จากของจริง

ทำไมบริษัท AI อยากย้ายศูนย์ข้อมูลขึ้นฟ้า

• แดดไม่หมด: Google ระบุว่าในวงโคจรต่ำที่เหมาะสม ดาวเทียมได้แสงแดดเกือบตลอดเวลา แผงโซลาร์ผลิตไฟได้มากถึง 8 เท่าของบนพื้นโลก
• ภาพปลายทาง: บล็อกวิจัยปี 2025 วาดภาพกลุ่มดาวเทียมตัวอย่าง 81 ดวงในรัศมี 1 กิโลเมตร ที่ความสูงเฉลี่ย 650 กิโลเมตร แต่ละดวงในอนาคตจะมี TPU หลายสิบตัว และส่งข้อมูลหากันด้วยเลเซอร์ Google เปรียบความแม่นยำที่ต้องใช้ว่าเหมือนยิงเป้าขนาดเหรียญจากระยะหลายไมล์ ขณะที่ทั้งสองฝั่งเคลื่อนที่อยู่
• ค่าส่งของขึ้นอวกาศ: การวิเคราะห์ของ Google คาดว่าค่าส่งขึ้นวงโคจรอาจลดลงต่ำกว่า 200 ดอลลาร์ต่อกิโลกรัม ภายในกลางทศวรรษ 2030 ค่าส่งของจึงเป็นตัวแปรสำคัญว่าความคิดนี้จะคุ้มหรือไม่
• ไม่ได้มีแค่ Google: NPR ระบุว่า Starcloud สตาร์ตอัปที่มีนักลงทุนหนุนหลัง ส่งยานที่มีชิป Nvidia H100 ขึ้นไปเมื่อ พ.ย. 2025 และ SpaceX คาดว่าจะเริ่มส่ง "ดาวเทียมประมวลผล AI" ได้เร็วสุดในปี 2028

อย่างไรก็ตาม Beals บอก NPR ว่าศูนย์ข้อมูลในอวกาศจะยังไม่ถูกกว่าบนพื้นโลกภายใน 5 ปี และเขาคาดว่าศูนย์ข้อมูลทั้งสองแบบจะอยู่ร่วมกันไปอีกนาน ขณะที่ Brandon Lucia ศาสตราจารย์ด้านวิศวกรรมไฟฟ้าและคอมพิวเตอร์ของ Carnegie Mellon University ประเมินกับ NPR ว่าค่าบำรุงรักษา ซ่อม และความซับซ้อนในอวกาศ "เพิ่มขึ้น 10 เท่า หรืออาจถึง 100 เท่า"

ลอง Gemma 4 บนเครื่องตัวเองอย่างไร

Gemma 4 เป็นโมเดลแบบเปิด (open-weight) ที่ Google ปล่อยเมื่อ 2 เม.ย. 2026 ภายใต้สัญญาอนุญาต Apache 2.0 ใช้และนำไปทำต่อได้ค่อนข้างอิสระ หน้าโมเดลของ Google ระบุขนาด E2B, E4B, 12B, 26B และ 31B โดยรุ่น E2B และ E4B ออกแบบมาให้รันแบบออฟไลน์บนมือถือ ส่วนรุ่นใหญ่เหมาะกับคอมพิวเตอร์ที่มีการ์ดจอ

บนมือถือ Android

1. ติดตั้งแอป Google AI Edge Gallery จาก Google Play (หน้าโมเดลของ Google ลิงก์ไว้ให้ ReadEval ยังไม่ได้ยืนยันว่าแอปเปิดให้ดาวน์โหลดใน Google Play ประเทศไทยหรือไม่)
2. ในแอป เลือกโมเดล Gemma 4 รุ่นเล็ก (E2B หรือ E4B) ซึ่งเป็นรุ่นที่ Google แนะนำสำหรับมือถือ ชื่อเมนูอาจต่างกันตามเวอร์ชันของแอป
3. พิมพ์คำขอแบบเดียวกับที่ทีม Google ใช้ เช่น "Write a haiku about being in space"

บนคอมพิวเตอร์ ผ่าน Ollama

1. ติดตั้ง Ollama จาก ollama.com
2. เปิดหน้าต่างคำสั่งแล้วพิมพ์

ollama run gemma4:e2b

3. รอดาวน์โหลดเสร็จ แล้วพิมพ์คำขอให้แต่งไฮกุ

หน้า Ollama ระบุว่ารุ่น gemma4:e2b ใช้พื้นที่ราว 4.6–7.5GB ส่วนรุ่น gemma4:31b ราว 19–20GB ถ้าไม่อยากดาวน์โหลด Google มีปุ่มให้ลองรุ่น 31B ใน Google AI Studio ผ่านเบราว์เซอร์

โมเดลสร้างข้อความแบบสุ่ม ไฮกุที่คุณได้จึงแทบไม่มีทางตรงกับของดาวเทียมทุกคำ และเพราะ Google ไม่ได้บอกว่าดาวเทียมใช้ Gemma 4 ขนาดไหน ผลที่ได้จึงเทียบกันได้แค่คร่าว ๆ

ลำดับเหตุการณ์

สิ่งที่แหล่งข่าวรายงานไม่ตรงกัน

• ชิปทำงานได้ครั้งละกี่นาที: NPR รายงานในวันปล่อยดาวเทียม (1 ต.ค.) ว่าโมเดลรันได้ครั้งละ 15 นาทีเพราะข้อจำกัดเรื่องความร้อน ส่วน TechCrunch (30 ต.ค.) รายงานว่าราว 20 นาทีเพราะข้อจำกัดด้านไฟ บล็อกของ Google ไม่ได้ระบุตัวเลขนี้ ReadEval ใช้ตัวเลขของ TechCrunch ในเรื่องเล่าเพราะใหม่กว่า และเป็นช่วงหลังดาวเทียมทำงานจริงแล้ว
• จำนวน TPU: บล็อกของ Google เขียนเพียงว่า "TPUs" โดยไม่ระบุจำนวน ตัวเลข 4 ตัวมาจากที่ NPR และ TechCrunch รายงานโดยอ้าง Google ทั้งสองแห่งตรงกัน และ TechCrunch เสริมว่าใช้งานได้ทีละตัว ReadEval จึงใช้ 4 ตัว
• วงโคจรและแบตเตอรี่: NPR เคยรายงานว่าดาวเทียมอยู่ในวงโคจรที่ได้แดดตลอดและไม่ใช้แบตเตอรี่ แล้วแก้ไขเมื่อ 2 ต.ค. ว่านั่นเป็นแผนของดาวเทียมรุ่นหลัง ต้นแบบนี้อยู่ในวงโคจรมาตรฐานและใช้แบตเตอรี่
• ขนาดของ Gemma 4 บนดาวเทียม: ไม่มีแหล่งใดระบุ