EU สรุปเบื้องต้นว่าฟีด For You ของ TikTok พาคนวนดูคลิปเศร้าและรูปร่าง ปุ่มไม่สนใจช่วยไม่พอ

เคยกด "ไม่สนใจ" คลิปแนวเดิมแล้วมันก็ยังโผล่มาอีกไหม คณะกรรมาธิการยุโรปเพิ่งสรุปเบื้องต้นเมื่อ 6 พ.ย. 2026 ว่าเรื่องนี้ไม่ใช่ความรู้สึกไปเอง เพราะฟีด For You ของ TikTok ให้น้ำหนักกับเวลาที่คุณดูค้างไว้ มากกว่าสิ่งที่คุณกดบอกว่าอยากเห็นน้อยลง และนั่นอาจขัดกับกฎหมายบริการดิจิทัลของสหภาพยุโรป (DSA)

สิ่งที่คณะกรรมาธิการกังวลคือ "หลุมกระต่าย" (rabbit hole) ยิ่งคุณดูหรือกดถูกใจคลิปแนวไหน ระบบก็ยิ่งเสิร์ฟแนวนั้นมาอีก ซึ่งไม่มีปัญหาถ้าเป็นคลิปทำอาหาร แต่ถ้าเป็นคลิปเรื่องความเศร้า ความโดดเดี่ยว หรือการลดน้ำหนัก การเห็นซ้ำไม่รู้จบอาจกระทบใจคนที่เปราะบางอยู่แล้ว โดยเฉพาะเด็กและวัยรุ่น เหมือนพนักงานร้านอาหารที่จำได้ว่าคุณนั่งกินจานไหนนานที่สุด แล้วยกจานนั้นมาให้อีกแม้คุณจะบอกว่าพอแล้ว ต่างกันตรงที่พนักงานยังถามคุณได้ แต่ระบบอ่านจากพฤติกรรมเป็นหลัก

คณะกรรมาธิการบอกว่า TikTok ประเมินความเสี่ยงนี้ไม่พอ และเครื่องมือที่มีอยู่ก็ใช้ไม่ได้ผลจริง ปุ่ม "ไม่สนใจ" (Not interested) อาจไม่พอจะเปลี่ยนฟีด จึงเสนอให้ TikTok ปรับการออกแบบฟีด เช่น เลิกใช้เวลาที่ดูเป็นตัวแนะนำคลิป และฟังสิ่งที่ผู้ใช้เลือกเองให้มากขึ้น

ทั้งหมดนี้ยังเป็นข้อสรุปเบื้องต้น ไม่ใช่คำตัดสิน TikTok โต้ว่าข้อสรุป "ไม่ถูกต้องโดยพื้นฐาน" และมีสิทธิ์ชี้แจงก่อน ถ้าคณะกรรมาธิการยืนตามเดิมในที่สุด อาจสั่งปรับได้สูงสุด 6% ของรายได้ทั้งปีทั่วโลก หรือราว 6 บาทในทุก 100 บาทที่บริษัทหาได้ คำสั่งนี้มีผลเฉพาะในสหภาพยุโรป ยังไม่มีการยืนยันว่าผู้ใช้ในไทยจะเห็นฟีดเปลี่ยนหรือไม่

ระหว่างนี้คุณคุมฟีดเองได้มากกว่าการกดไม่สนใจ เช่น ปัดผ่านคลิปที่ไม่อยากเห็นเร็ว ๆ ปรับหัวข้อ และกรองคำ ขั้นตอนทีละเมนู สิ่งที่ปุ่มแต่ละตัวทำได้และทำไม่ได้ และข้อควรรู้สำหรับพ่อแม่อยู่ด้านล่าง

สรุปประเด็นสำคัญ

• เกิดอะไรขึ้น: 6 พ.ย. 2026 คณะกรรมาธิการยุโรปออกข้อสรุปเบื้องต้น (preliminary findings) ว่าฟีด For You ของ TikTok ละเมิด DSA เพราะผลแบบ "หลุมกระต่าย" ของระบบแนะนำคลิป
• ข้อกล่าวหาหลัก 2 ข้อ: TikTok ประเมินความเสี่ยงไม่พอ และมาตรการลดความเสี่ยงที่มีอยู่ "ไม่ได้ผล" รวมถึงปุ่ม Not interested ที่ระบบให้น้ำหนักน้อยกว่าเวลาที่ผู้ใช้ดูคลิป
• TikTok ปฏิเสธ: บอกกับ Reuters ว่าข้อสรุปของคณะกรรมาธิการ "ไม่ถูกต้องโดยพื้นฐาน" และ "บิดเบือนโครงสร้างแพลตฟอร์ม"
• ยังไม่มีค่าปรับ: ถ้าคณะกรรมาธิการยืนยันในที่สุด อาจปรับได้สูงสุด 6% ของรายได้ทั้งปีทั่วโลก ยังไม่มีกำหนดวันตัดสิน
• ผู้ใช้ในไทย: ผลทางกฎหมายใช้ในสหภาพยุโรปเท่านั้น แต่เครื่องมือคุมฟีดที่พูดถึงด้านล่างมีอยู่ในแอป TikTok ทั่วไป

คณะกรรมาธิการยุโรปพบอะไร

ข่าวแจก IP/26/2361 ของคณะกรรมาธิการยุโรปแบ่งข้อสรุปเป็น 2 ส่วน

คณะกรรมาธิการระบุว่าการเห็นเนื้อหาแบบนี้ซ้ำ ๆ อาจทำให้รู้สึกเศร้าหรือกังวลมากขึ้น ไม่พอใจรูปร่างตัวเอง เห็นคุณค่าในตัวเองน้อยลง หรือทำให้ปัญหาการกินและภาวะทางใจที่มีอยู่แย่ลง ข้อสรุปนี้มาจากการวิเคราะห์รายงานประเมินความเสี่ยงของ TikTok ข้อมูลและเอกสารภายใน คำตอบของ TikTok ต่อคำขอข้อมูลหลายครั้ง งานวิจัย และการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบแนะนำ จิตวิทยา และจิตเวช โดยมีหน่วยงานกำกับของไอร์แลนด์ (Coimisiún na Meán) ช่วยสอบสวน

Henna Virkkunen รองประธานบริหารคณะกรรมาธิการยุโรปที่ดูแลด้านเทคโนโลยี กล่าวว่า "ทุกครั้งที่ผู้ใช้เลื่อนหรือกดถูกใจคลิปบน TikTok อัลกอริทึมก็เสิร์ฟแนวเดิมเพิ่ม พาผู้ใช้ลงหลุมกระต่ายที่หนีออกมาได้ยาก" (แปลโดย ReadEval)

EU อยากให้ TikTok เปลี่ยนอะไร

ข่าวแจกระบุว่า "ในขั้นนี้" คณะกรรมาธิการเห็นว่า TikTok ต้องเปลี่ยนการออกแบบฟีด For You โดยยกตัวอย่าง 4 ข้อ

• พึ่งความชอบที่ผู้ใช้บอกเองอย่างชัดเจนให้มากขึ้น
• เลิกใช้เวลาที่ดูคลิป (viewing time) เป็นตัวบ่งชี้ในการแนะนำคลิป
• ทำให้เครื่องมือควบคุมของผู้ใช้เข้าถึงง่ายและใช้ง่ายขึ้น
• ทดสอบอัลกอริทึมอย่างสม่ำเสมอ

ข้อที่สองเป็นเรื่องใหญ่ เพราะหน้าแนะนำของ TikTok เองเขียนว่าระบบดูว่า "คุณดูคลิปนานแค่ไหน และดูจนจบหรือเลื่อนไปคลิปอื่นก่อน" เป็นสัญญาณหนึ่งในการเลือกคลิป ร่วมกับการกดถูกใจ แชร์ บันทึก คอมเมนต์ บัญชีที่ติดตาม และสิ่งที่ค้นหา

TikTok ตอบว่าอย่างไร

TikTok บอกกับ Reuters (ตามที่ Engadget และ Al Jazeera อ้าง) ว่า "คณะกรรมาธิการออกแถลงการณ์หลายข้อที่ไม่ถูกต้องโดยพื้นฐาน และบิดเบือนโครงสร้างแพลตฟอร์มของเรากับความมุ่งมั่นด้านความปลอดภัยของผู้ใช้" และบอกว่ามี "ประวัติที่ดีในการปกป้องชุมชน" รวมถึงให้ผู้ใช้ "ควบคุมประสบการณ์เนื้อหาได้โดยตรงและเข้าใจง่าย" (แปลโดย ReadEval)

จากนี้จะเกิดอะไรขึ้น

1. TikTok มีสิทธิ์ขอดูเอกสารในสำนวนการสอบสวน และตอบข้อสรุปเป็นลายลักษณ์อักษร
2. คณะกรรมาธิการจะปรึกษาคณะกรรมการบริการดิจิทัลแห่งยุโรป (European Board for Digital Services) ไปพร้อมกัน
3. ถ้าคณะกรรมาธิการยืนยันในที่สุด จะออกคำตัดสินว่าไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย และอาจสั่งปรับตามความร้ายแรง ความถี่ และระยะเวลาของการละเมิด สูงสุดไม่เกิน 6% ของรายได้ทั้งปีทั่วโลก

ข่าวแจกย้ำว่าข้อสรุปเบื้องต้น "ไม่ได้ตัดสินผลของการสอบสวนล่วงหน้า" และไม่มีแหล่งใดที่ ReadEval อ่านระบุวันตัดสิน

ข้อสรุปนี้เป็นส่วนหนึ่งของการสอบสวน TikTok ภายใต้ DSA ที่เริ่มตั้งแต่ต้นปี 2024 ตามที่ Engadget ระบุ ในการสอบสวนเดียวกัน คณะกรรมาธิการเคยออกข้อสรุปเบื้องต้นเรื่องการออกแบบที่ทำให้ติดแอปในเดือนกุมภาพันธ์ 2026 เรื่องการคุ้มครองผู้เยาว์ในเดือนกรกฎาคม 2026 และเรื่องการเปิดข้อมูลให้นักวิจัยในเดือนตุลาคม 2025 ส่วนเรื่องความโปร่งใสของโฆษณาปิดไปด้วยข้อผูกมัดของ TikTok ในเดือนธันวาคม 2025

สิ่งที่แหล่งข่าวเขียนต่างกัน

• ค่าปรับคิดจากรายได้ของใคร: CNBC และ Engadget เขียนว่าบริษัทแม่ ByteDance อาจถูกปรับสูงสุด 6% ของรายได้ทั่วโลก แต่ข่าวแจกของคณะกรรมาธิการเขียนเพียงว่า 6% ของ "รายได้ทั้งปีทั่วโลกของผู้ให้บริการ" โดยไม่ได้เอ่ยชื่อ ByteDance ReadEval จึงเขียนตามข่าวแจก
• เรื่องเวลาที่ดูคลิปและปุ่ม Not interested: CNBC ไม่ได้พูดถึง แต่ Engadget รายงาน และ ReadEval ตรวจกับข่าวแจกของคณะกรรมาธิการแล้วว่ามีอยู่จริงตามที่ยกมาด้านบน

คุมฟีด For You ของคุณเองได้อย่างไร

ชื่อเมนูด้านล่างมาจากหน้าคู่มือความปลอดภัยของ TikTok (Making your feed For You) และขั้นตอนที่ TechCrunch อธิบาย ReadEval ใช้ชื่อเมนูภาษาอังกฤษตามหน้าเหล่านั้น ถ้าแอปของคุณตั้งเป็นภาษาไทย ชื่อเมนูอาจต่างไป และ ReadEval ไม่ได้ทดลองกดในบัญชีจริง

1. บอกว่าไม่สนใจคลิปนี้ (Not interested)

1. กดค้างที่คลิปที่ไม่อยากเห็น
2. แตะ Not interested

ตามข้อสรุปของคณะกรรมาธิการ ปุ่มนี้อย่างเดียวอาจไม่พอ เพราะระบบให้น้ำหนักกับเวลาที่ดูมากกว่า ReadEval จึงมองว่าการปัดผ่านคลิปแนวที่ไม่อยากเห็นทันที ไม่ดูค้าง และไม่เปิดคอมเมนต์ น่าจะสอดคล้องกับสัญญาณที่ TikTok บอกว่าใช้ แต่ไม่มีแหล่งใดวัดว่าช่วยได้มากแค่ไหน

2. ปรับหัวข้อ (Manage topics)

1. แตะ Profile > ปุ่ม Menu ☰ > Settings and privacy
2. แตะ Content preferences > Manage topics
3. เลื่อนแถบของแต่ละหัวข้อไปทางเห็นมากขึ้นหรือน้อยลง

อีกทางหนึ่งคือแตะ Share ที่คลิปในฟีด > Why this video > Adjust your For You > Manage topics TikTok บอกว่าเครื่องมือนี้ปรับได้กว่า 10 หัวข้อยอดนิยม เช่น ศิลปะ ท่องเที่ยว ธรรมชาติ และกีฬา TechCrunch ระบุว่าการปรับไม่ได้ลบหัวข้อทิ้งทั้งหมด แค่เปลี่ยนความถี่ ไม่กระทบคลิปจากบัญชีที่คุณติดตาม และต้องใช้เวลาสักพักกว่าฟีดจะเปลี่ยน

3. กรองคำ (Filter keywords)

1. แตะ Profile > ปุ่ม Menu ☰ > Settings and privacy
2. แตะ Content preferences > Filter keywords
3. เพิ่มคำหรือแฮชแท็กที่ไม่อยากเห็น

TikTok ประกาศในเดือนมิถุนายน 2025 ว่าเพิ่มตัวกรองคำแบบใช้ AI (Smart Keyword Filters) ที่กรองคำใกล้เคียงให้ด้วย และจะเพิ่มจำนวนคำที่กรองได้เป็น 200 คำในเดือนต่อ ๆ มา ReadEval ยืนยันไม่ได้ว่าตอนนี้เพิ่มแล้วหรือยัง ตัวกรองนี้ "ช่วยลด" คลิปที่เกี่ยวกับคำนั้น ไม่ได้รับประกันว่าจะไม่เห็นเลย

4. รีเซ็ตฟีด (Refresh your For You feed)

อยู่ในเมนู Content preferences เดียวกัน TikTok บอกว่าจะได้ฟีดใหม่ "เหมือนเพิ่งสมัคร" แต่อย่าคาดหวังว่ากดแล้วจะแก้ปัญหาได้ถาวร ระบบจะเรียนรู้ใหม่จากสิ่งที่คุณดูต่อ ถ้าพฤติกรรมเดิม ฟีดก็อาจกลับมาเป็นแนวเดิม และปุ่มนี้เองก็เคยถูกตั้งคำถาม ReadEval เคยรายงานว่าคำฟ้องของรัฐนิวยอร์กกล่าวหาว่า TikTok ทดลองให้ผู้ใช้บางกลุ่มได้ปุ่มรีเซ็ตที่กดแล้วฟีดไม่เปลี่ยน ซึ่ง TikTok ปฏิเสธ

สำหรับพ่อแม่: เครื่องมือข้างบนอยู่ในเครื่องของลูกและลูกเปลี่ยนเองได้ ข่าวก่อนหน้าที่ลิงก์ไว้มีขั้นตอนเชื่อมบัญชีผ่าน Family Pairing ซึ่งให้คุณตั้งกรองคำและดูหัวข้อที่ลูกปรับไว้จากบัญชีของคุณเอง ที่ได้ผลไม่แพ้กันคือชวนลูกคุยว่าช่วงนี้ฟีดพาไปเจออะไร โดยไม่ตำหนิ

ถ้าคุณหรือคนใกล้ตัวรู้สึกเศร้า โดดเดี่ยว หรือไม่ไหว การพักจากฟีดแล้วคุยกับคนที่ไว้ใจช่วยได้ และคุณโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิตได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง

เรื่องนี้เกี่ยวกับผู้ใช้ในไทยไหม

ข้อสรุปและค่าปรับที่อาจเกิดขึ้นตาม DSA มีผลทางกฎหมายเฉพาะในสหภาพยุโรป ถ้า TikTok ต้องเปลี่ยนการออกแบบฟีดในยุโรป ยังไม่มีแหล่งใดยืนยันว่าจะเปลี่ยนในประเทศอื่นด้วย ส่วนเครื่องมือคุมฟีดข้างบน Engadget รายงานเมื่อมิถุนายน 2025 ว่า TikTok ทยอยเปิด Manage topics ให้ผู้ใช้ทุกคน หลังเริ่มในสหรัฐฯ แต่หน้าคู่มือของ TikTok ไม่ได้ระบุรายชื่อประเทศ วิธีที่แน่นอนที่สุดคือเปิดเมนู Content preferences ในแอปของคุณแล้วดูว่ามีตัวเลือกใดบ้าง