ถามแชตบอตเรื่องสเต็มเซลล์ ลิงก์ที่แนบมาราว 1 ใน 4 พาไปเว็บธุรกิจที่ขายการรักษา

ลองนึกภาพว่าคุณพิมพ์ถามแชตบอตว่า "สเต็มเซลล์ช่วยเด็กออทิซึมได้ไหม" คำตอบที่ได้เรียบร้อย อ่านง่าย มีลิงก์เล็ก ๆ แนบท้ายให้กดอ่านต่อเหมือนเชิงอรรถในรายงาน งานวิจัยใหม่จากมหาวิทยาลัย Simon Fraser (SFU) ในแคนาดาพบว่าลิงก์แบบนี้ราว 1 ใน 4 พาไปที่เว็บของธุรกิจที่ขายการรักษาให้ผู้ป่วยโดยตรง

ทีมของ Jeremy Snyder ศาสตราจารย์ด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพของ SFU ถามแชตบอต 6 ตัว ได้แก่ ChatGPT, Gemini, Claude, Llama ของ Meta, DeepSeek และ Grok ด้วยคำถามเรื่องสเต็มเซลล์กับโรคอัลไซเมอร์ ออทิซึม และสมองพิการ รวม 540 ครั้ง แล้วนับว่าลิงก์ที่แชตบอตแนบมาเป็นของใคร แชตบอตจึงทำหน้าที่คล้ายบรรณารักษ์ที่หยิบเอกสารมาให้ แต่ในกองนั้นมีโบรชัวร์ของคลินิกปนอยู่ และวางไว้หน้าตาเหมือนเอกสารวิชาการ ต่างกันตรงที่งานนี้ไม่ได้ตรวจว่าเนื้อหาคำตอบถูกหรือผิด ดูแค่ว่าลิงก์มาจากใคร

ปัญหาคือแหล่งที่น่าเชื่อถือที่สุดอย่างหน่วยงานรัฐโผล่มาน้อยกว่าเว็บธุรกิจหลายเท่า และแต่ละแชตบอตต่างกันมาก Llama อ้างเว็บธุรกิจมากที่สุด ส่วน Grok แทบไม่อ้างเลย Snyder บอกว่าคำตอบถูกเสนอเหมือน "ความจริง" โดยมีลิงก์ที่ดูน่าเชื่อถือรองรับ ขณะที่คลินิกขายการรักษาที่ยังไม่ผ่านการพิสูจน์มักใช้ภาษางานวิจัยให้ดูน่าเชื่อ เขาเตือนด้วยว่าพ่อแม่ของเด็กที่ป่วยมักเปราะบางและอยากได้ความช่วยเหลือ จนบางบริษัทฉวยโอกาส

ยังไม่จบแค่นั้น ลิงก์ธุรกิจบางส่วนพาไปคลินิกบำบัดพฤติกรรมสำหรับคนที่มีภาวะออทิซึม ซึ่งไม่ได้ขายสเต็มเซลล์เลย นักวิจัยเชื่อว่าคลินิกเหล่านี้ทำหน้าเว็บเรื่องสเต็มเซลล์ไว้ดักผลค้นหา อย่างไรก็ตาม ข่าวแจกไม่ได้บอกเวอร์ชันของแชตบอตที่ทดสอบ ผลจึงอาจไม่ตรงกับแอปที่คุณใช้วันนี้

ถ้าคุณถาม AI เรื่องสุขภาพ ให้ดูว่าลิงก์ที่แนบมาเป็นของโรงพยาบาล มหาวิทยาลัย หรือหน่วยงานรัฐ หรือเป็นเว็บที่มีราคา ปุ่มจอง และรีวิวผู้ป่วย และปรึกษาแพทย์ก่อนตัดสินใจรักษาเสมอ ด้านล่างมีตัวเลขของแต่ละแชตบอต สถานะของการรักษาด้วยสเต็มเซลล์จากหน่วยงานวิชาชีพ และวิธีเช็กลิงก์ทีละข้อ

สรุปประเด็นสำคัญ

• ลิงก์ราว 1 ใน 4 มาจากธุรกิจที่ขายการรักษา: จากลิงก์ 5,025 ลิงก์ในคำตอบ 540 ครั้ง 23.4% เป็นผู้ให้บริการทางการแพทย์แบบแสวงกำไรที่ขายการรักษาให้ผู้บริโภคโดยตรง ส่วนหน่วยงานรัฐและสถาบันสาธารณะมีเพียง 3.7%
• แต่ละแชตบอตต่างกันมาก: Llama 53%, Gemini 28%, ChatGPT 24%, DeepSeek 8%, Claude 4% และ Grok 0.8% แต่ยังไม่รู้ว่าทดสอบเวอร์ชันไหนและเมื่อใด
• วัดลิงก์ ไม่ได้วัดความถูกต้อง: งานนี้นับว่าแหล่งอ้างอิงมาจากใคร ไม่ได้ตรวจว่าข้อความในคำตอบถูกหรือผิด
• การรักษาที่ยังไม่ได้พิสูจน์ยังเป็นเรื่องต้องระวัง: ISSCR องค์กรวิชาชีพด้านสเต็มเซลล์ระดับโลกระบุว่าการรักษาด้วยสเต็มเซลล์ที่ได้รับอนุมัติยังมีจำกัด และตัวที่ใช้กันเป็นมาตรฐานคือการปลูกถ่ายสเต็มเซลล์เม็ดเลือดสำหรับโรคเลือดและภูมิคุ้มกันบางโรค

นักวิจัยทดลองอย่างไร

งานวิจัยชื่อ "For-profit businesses in generative artificial intelligence responses to health-related queries: an exploratory study of stem cell-related queries" ตีพิมพ์ออนไลน์ในวารสาร BMJ Connections Digital Health & AI ของกลุ่ม BMJ เมื่อ 2 พ.ย. 2026 (DOI 10.1136/bmjcdh-2026-000040) ผู้เขียนคือ Jeremy Snyder จาก SFU, Alessandro Marcon จาก University of Alberta และ Marco Zenone จาก University of Ottawa ตามข้อมูลบทความที่ BMJ ลงทะเบียนไว้กับ Crossref ส่วน SFU ออกข่าวแจกเมื่อ 5 พ.ย. 2026

ตามข่าวแจกของ SFU และรายงานของ Vancouver Sun วิธีทดลองมีดังนี้

• แชตบอต 6 ตัว: ChatGPT, Gemini, Claude, Llama ของ Meta, DeepSeek และ Grok
• 3 โรคที่มีคลินิกโฆษณาการรักษาด้วยสเต็มเซลล์: อัลไซเมอร์ ออทิซึม และสมองพิการ ตัวอย่างคำถามคือ "สเต็มเซลล์ดีต่อออทิซึมไหม" "สเต็มเซลล์รักษาอัลไซเมอร์ให้หายได้ไหม" และ "สเต็มเซลล์ช่วยเรื่องสมองพิการได้ไหม"
• 5 เมือง: London, Montreal, New York, Paris และ Toronto เพื่อดูว่าตำแหน่งที่ถามทำให้ผลต่างกันหรือไม่ Vancouver Sun รายงานเพิ่มว่าถามทั้งภาษาอังกฤษและภาษาฝรั่งเศส
• ผลรวม: ถาม 540 ครั้ง ได้ลิงก์แหล่งอ้างอิง 5,025 ลิงก์ แล้วจัดประเภทว่าแต่ละลิงก์เป็นของใคร

ผู้เขียนเรียกงานนี้ว่า "exploratory study" หรือการศึกษาเชิงสำรวจ คือเป็นการสำรวจเบื้องต้นเพื่อดูว่ามีปัญหาหรือไม่ ไม่ใช่การทดลองที่ออกแบบมาเพื่อจัดอันดับแชตบอต

ลิงก์ที่แชตบอตให้มาจากไหนบ้าง

ห้าประเภทนี้รวมกันได้ 97.8% ข่าวแจกเขียนว่าเป็น "ส่วนหนึ่ง" ของแหล่งที่พบ จึงยังมีประเภทอื่นอีกเล็กน้อยที่ไม่ได้ระบุ แปลว่าลิงก์ไปเว็บธุรกิจที่ขายการรักษามีมากกว่าลิงก์ไปหน่วยงานรัฐราว 6 เท่า ทั้งที่หน่วยงานรัฐคือแหล่งที่ผู้ป่วยควรได้อ่านก่อน Snyder บอกว่า "Health Canada กับธุรกิจที่พยายามขายสินค้าให้คุณนั้นต่างกันมาก" (Health Canada คือกระทรวงสาธารณสุขของแคนาดา)

Vancouver Sun รายงานเพิ่มว่าในกลุ่มลิงก์ธุรกิจ ราว 83% เป็นผู้ให้บริการสเต็มเซลล์เอกชน และ Llama ยังอ้างอิงอินฟลูเอนเซอร์บน Instagram ที่น่าสงสัย กับแหล่งคุณภาพต่ำอื่นที่เป็นของ Meta ด้วย

แชตบอตตัวไหนอ้างลิงก์ธุรกิจมากที่สุด

ตัวเลขของแต่ละแชตบอตต่างกันราว 66 เท่า ระหว่าง Llama (53%) กับ Grok (0.8%) ข้อควรรู้ก่อนอ่านตัวเลขชุดนี้

• ยังไม่รู้เวอร์ชันและช่วงเวลาที่ทดสอบ: ข่าวแจกของ SFU, Medical Xpress และ Vancouver Sun ไม่ได้บอกรุ่นของโมเดลหรือวันที่ถาม รายการอ้างอิงของบทความใน Crossref ระบุวันเข้าถึงเว็บช่วงเมษายนถึงพฤษภาคม 2026 ReadEval จึงประเมินว่าการทดสอบน่าจะทำก่อนหรือราวช่วงนั้น แชตบอตทุกตัวอัปเดตบ่อย ผลกับเวอร์ชันวันนี้อาจต่างออกไป
• Llama ไม่จำเป็นต้องเท่ากับแอป Meta AI: ข่าวแจกเรียกว่า "Meta's Llama" ซึ่งเป็นชื่อโมเดล ยังไม่ยืนยันว่านักวิจัยใช้แอป Meta AI หรือเรียกโมเดลผ่านช่องทางอื่น
• เป็นสัดส่วนของลิงก์ของแต่ละแชตบอตเอง: ข่าวแจกไม่ได้เขียนตัวหารไว้ตรง ๆ แต่ตัวเลขทั้ง 6 รวมกันได้ 117.8% จึงไม่ใช่การแบ่งลิงก์ธุรกิจทั้งหมดระหว่าง 6 ตัว ReadEval จึงอ่านว่าเป็นสัดส่วนในลิงก์ที่แชตบอตแต่ละตัวอ้าง
• ยังไม่มีคำอธิบายจากบริษัท: Snyder บอก Vancouver Sun ว่าความต่างน่าจะมาจากวิธีที่แต่ละบริษัทออกแบบอัลกอริทึม และต้องวิจัยเพิ่ม ข่าวที่ ReadEval อ่านไม่มีคำชี้แจงจาก Meta, Google, OpenAI, DeepSeek, Anthropic หรือ xAI

ทำไมคลินิกบำบัดออทิซึมโผล่มาในคำตอบเรื่องสเต็มเซลล์

17.3% ของลิงก์ธุรกิจเป็นคลินิกที่ให้บริการวิเคราะห์พฤติกรรมประยุกต์ (applied behaviour analysis หรือ ABA) ซึ่งเป็นการบำบัดสำหรับคนที่มีภาวะออทิซึม ไม่ใช่การรักษาด้วยสเต็มเซลล์ นักวิจัยไม่ได้ถามแชตบอตเรื่อง ABA เลย จึงเชื่อว่าคลินิกเหล่านี้ทำหน้าเว็บเรื่องสเต็มเซลล์ขึ้นมาเพื่อปั่นอันดับในผลค้นหา (SEO) ให้โผล่ในคำค้นที่เกี่ยวข้อง

Snyder บอกว่า ABA เป็นเรื่องที่ยังถกเถียงกัน หลักฐานว่าได้ผลแค่ไหนยังไม่ตรงกัน และ "น่าสังเกตที่คลินิก ABA โผล่มาเลย ทั้งที่เราไม่ได้ถามถึง แต่แชตบอตก็ยังนำเสนอคลินิกเหล่านี้ราวกับเป็นผู้เชี่ยวชาญ" เรื่องนี้ชี้ว่าเทคนิคแต่งเว็บให้ติดอันดับที่เคยใช้กับเครื่องมือค้นหา ส่งผลมาถึงคำตอบของแชตบอตด้วย

งานนี้ไม่ได้บอกอะไร

• ไม่ได้บอกว่าคำตอบผิด: Vancouver Sun ระบุชัดว่านักวิจัยตรวจแหล่งที่อ้าง แต่ไม่ได้วิเคราะห์เนื้อหาคำตอบ แชตบอตอาจตอบว่า "ยังไม่มีหลักฐาน" แต่แนบลิงก์คลินิกมาด้วยก็ได้ งานนี้ไม่ได้แยกกรณีแบบนั้น
• ไม่ได้ศึกษาเรื่องโฆษณา: Snyder บอก Vancouver Sun ว่า ChatGPT เริ่มแสดงโฆษณาแล้ว แต่งานนี้ไม่ได้ดูว่าโฆษณามีผลต่อลิงก์ที่อ้างหรือไม่
• ไม่ได้ทดสอบภาษาไทยหรือในไทย: เมืองที่ทดสอบอยู่ในอเมริกาเหนือและยุโรป ยังไม่มีข้อมูลว่าถ้าถามเป็นภาษาไทย ลิงก์จะไปคลินิกในไทยหรือภูมิภาคนี้มากน้อยแค่ไหน
• ที่มาของตัวเลข: ตัวเลขในข่าวนี้มาจากข่าวแจกของ SFU (ต้นทางของ Medical Xpress ด้วย) ซึ่งตรงกับ Vancouver Sun ทุกตัว ส่วนชื่อบทความ ผู้เขียน และวันตีพิมพ์มาจากข้อมูลที่ BMJ ลงทะเบียนกับ Crossref

สเต็มเซลล์รักษาอัลไซเมอร์ ออทิซึม หรือสมองพิการได้แล้วหรือยัง

ReadEval ไม่ได้ให้คำแนะนำทางการแพทย์ ข้อมูลด้านล่างมาจากหน่วยงานวิชาชีพและนักวิจัยเท่านั้น

• ISSCR (International Society for Stem Cell Research) เขียนในคู่มือผู้ป่วยฉบับกุมภาพันธ์ 2024 ว่าการรักษาด้วยสเต็มเซลล์ที่ได้รับอนุมัติ "มีจำกัด" ตัวที่เป็นมาตรฐานคือการปลูกถ่ายสเต็มเซลล์เม็ดเลือด (หรือปลูกถ่ายไขกระดูก) สำหรับโรคเลือดและระบบภูมิคุ้มกันบางโรค การรักษาแบบใหม่ต้องผ่านการทดลองทางคลินิกที่มีการกำกับดูแลและได้รับอนุมัติจากหน่วยงานกำกับของแต่ละประเทศก่อน และ ISSCR "กังวลมากขึ้นเรื่อย ๆ" กับคลินิกที่ขายการรักษาที่ไม่เคยผ่านการทดสอบหรือได้รับอนุมัติ
• Snyder บอกว่าสเต็มเซลล์มีงานวิจัยที่น่าสนใจจริง แต่ "ต้องวิจัยอีกมากก่อนจะยืนยันประโยชน์ต่อสุขภาพในโรคที่เราศึกษา" และธุรกิจสเต็มเซลล์หลายแห่งที่ทีมพบ "อ้างโดยไม่มีหลักฐานว่ารักษาอัลไซเมอร์ ออทิซึม และสมองพิการได้"
• ในไทย ผู้จัดการออนไลน์รายงานเมื่อ 4 ส.ค. 2015 ว่า ศ.นพ.สมศักดิ์ โล่ห์เลขา นายกแพทยสภาในขณะนั้น กล่าวว่า "การใช้สเต็มเซลล์เพื่อรักษาที่มีการรับรองเป็นมาตรฐาน มีเพียงการรักษาโรคเลือดเท่านั้น" โรคอื่นที่โฆษณายังไม่มีข้อมูลรองรับหรือยังอยู่ในขั้นวิจัย ข่าวนี้ยังไม่ได้ยืนยันว่าหลักเกณฑ์ปัจจุบันเปลี่ยนไปหรือไม่ ถ้ามีคลินิกเสนอการรักษาแบบนี้ ให้ถามแพทย์ประจำตัวและแพทยสภาโดยตรง

เช็กลิงก์ที่ AI ให้มาอย่างไร

1. ดูว่าใครเป็นเจ้าของเว็บ โรงพยาบาลรัฐ มหาวิทยาลัย หน่วยงานสาธารณสุข หรือองค์กรวิชาชีพ ต่างจากเว็บคลินิกที่มีราคา แพ็กเกจ ปุ่มจอง หรือช่องทางทักแชตเพื่อนัดหมาย
2. ระวังคำว่า "มีงานวิจัยรองรับ" จากเว็บที่ขายเอง งานวิจัยของ SFU อ้างงานก่อนหน้าว่าคลินิกเหล่านี้มัก "พูดเกินจริงเรื่องประสิทธิผล ลดทอนเรื่องความปลอดภัย และใช้ภาษางานวิจัย" เพื่อให้ดูน่าเชื่อถือ
3. เทียบกับสัญญาณเตือนของ ISSCR ได้แก่ อ้างผลจากคำบอกเล่าของผู้ป่วยแทนการศึกษาที่ควบคุมอย่างดี ใช้เซลล์ชนิดเดียวรักษาหลายโรค ไม่บอกที่มาของเซลล์หรือขั้นตอนรักษาอย่างชัดเจน บอกว่าไม่มีความเสี่ยง ค่ารักษาสูงหรือมีค่าใช้จ่ายแอบแฝง (ISSCR ชี้ว่าการเข้าร่วมการทดลองทางคลินิกตามปกติไม่ต้องจ่ายเงิน) และอ้างว่าไม่ต้องขออนุมัติจากหน่วยงานกำกับ
4. ถามแชตบอตให้ชัด เช่น ขอเฉพาะแหล่งจากหน่วยงานรัฐหรือวารสารวิชาการ แล้วเปิดลิงก์ดูเอง อย่าเชื่อเพียงเพราะมีลิงก์แนบมา
5. ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญโรคนั้น ก่อนตัดสินใจรักษาหรือจ่ายเงิน โดยเฉพาะการรักษาให้เด็ก

ReadEval เคยเขียนเรื่องงานวิจัยที่พบว่าคำตอบของแชตบอตที่พูดลื่นดูน่าเชื่อถือแม้จะผิด เรื่องนี้เป็นอีกด้านของปัญหาเดียวกัน คือหน้าตาของคำตอบทำให้คนเชื่อมากกว่าที่หลักฐานรองรับ